Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm trong giảng dạy

môn Quản lý hành chính nhà nước của Chương trình trung cấp lý luận chính trị

tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hoà

ThS. Đỗ Thị Ánh Nguyệt
Giảng viên khoa Nhà nước và pháp luật

Các câu hỏi trắc nghiệm thường được phân loại, gồm: Đúng - Sai; điền thế/điền khuyết; phân loại; đối chiếu/cặp đôi; câu hỏi sử dụng tư liệu, đồ dùng trực quan; câu hỏi nhiều lựa chọn. Mỗi loại câu hỏi trắc nghiệm có ưu điểm và hạn chế, có yêu cầu riêng, song câu hỏi trắc nghiệm được sử dụng phổ biến là câu hỏi nhiều lựa chọn. Khi viết các câu hỏi trắc nghiệm, người viết cần nắm vững câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn có hai phần: phần gốc và phần lựa chọn.

Đối với phần gốc (phần dẫn) có thể được trình bày dưới dạng một câu hỏi hay một mệnh đề, một câu bỏ lửng (chưa hoàn tất). Đây được coi là phần quan trọng, do đó cần đảm bảo rằng các hướng dẫn trong phần dẫn là rõ ràng và sử dụng từ ngữ cho phép người học biết chính xác họ được yêu cầu làm cái gì? Nội dung câu hỏi nên xác định rõ ý nghĩa muốn biểu đạt, từ dùng trong câu phải chính xác, rõ nghĩa.

Ví dụ 1: “Đặt lợi ích của Đảng, quốc gia - dân tộc, nhân dân, tập thể lên trên lợi ích cá nhân” thuộc tiêu chí nào trong các tiêu chí chung về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức?

A. Chính trị tư tưởng.

B. Tác phong, lề lối làm việc.

C. Ý thức tổ chức kỷ luật.

D. Đạo đức, lối sống.

Ví dụ 2:   Thu bổ sung để cân đối ngân sách là khoản thu thường xuyên của các cấp ngân sách. Nhận định này đúng hay sai?

A. Đúng

B. Sai

Đối với phần lựa chọn gồm nhiều câu trả lời (gồm lựa chọn chắn chắc có hoặc chỉ có một đáp án đúng hoặc đúng nhất và các lựa chọn bổ túc cho người học chọn phương án đúng gọi là các phương án nhiễu). Khi xây dựng các phương án nhiễu, cần lưu ý phương án nhiễu không để sai một cách quá rõ, dễ đoán như vậy không đánh giá được kết quả tiếp thu kiến thức của người học. Tránh sử dụng các cụm từ chưa đúng (sai ngữ pháp, kiến thức). Người viết có thể viết các phương án nhiễu là những nhận định đúng, nhưng không phục vụ trả lời cho câu hỏi và đồng thời, cần chú ý nên sắp xếp các phương án theo thứ tự. Các phương án lựa chọn phải đồng nhất về nội dung, ý nghĩa; hình thức (độ dài, từ ngữ); tránh lặp lại một từ ngữ nhiều lần trong câu hỏi. Các phương án nhiễu được viết ở thể khẳng định; Tránh các thuật ngữ mơ hồ, không có xác định cụ thể về mức độ như thường là, thông thường, phần lớn, hầu hết, ... hoặc các từ hạn định cụ thể như luôn luôn, không bao giờ, tuyệt đối. Cần cân nhắc khi sử dụng những phương án có hình thức hay ý nghĩa trái ngược nhau hoặc phủ định nhau.

Về nguyên tắc, với người có kinh nghiệm viết câu hỏi trắc nghiệm, một nội dung bất kì nào cần kiểm tra đều có thể được thể hiện vào một câu hỏi trắc nghiệm theo một kiểu nào đó. Vì thế, các môn học đều có thể viết câu hỏi trắc nghiệm. Tuy nhiên, do đặc thù của từng môn học mà việc viết câu hỏi trắc nghiệm cho môn này có thể khó hơn cho môn kia. Cho nên, để viết được các câu hỏi trắc nghiệm tốt cần tuân thủ những yêu cầu của câu hỏi trắc nghiệm đó. Ví như các yêu cầu của câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn: Các phương án nhiễu phải có vẻ hợp lý và “hấp dẫn” như phương án đúng; nên dùng 3 đến 4 phương án chọn; chỉ có 1 phương án đúng nhất; đảm bảo cho câu gốc nối liền với phương án chọn đúng ngữ pháp; tránh dùng câu phủ định, đặc biệt phủ định 2 lần; tránh tạo phương án đúng quá khác biệt với các phương án nhiễu; sắp xếp các phương án theo thứ tự ngẫu nhiên; tránh lạm dụng kiểu “tất cả đều đúng”...

4. Một số giải pháp và kiến nghị để triển khai sử dụng có hiệu quả bộ câu hỏi trắc nghiệm trong môn học Quản lý hành chính nhà nước của chương trình Trung cấp Lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa

4.1. Một số giải pháp để triển khai sử dụng có hiệu quả bộ câu hỏi trắc nghiệm trong môn học Quản lý hành chính nhà nước

Thứ nhất, tiếp tục bổ sung, hoàn thiện bộ câu hỏi trắc nghiệm

Việc xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm được nhóm tác giả đề tài biên soạn chỉ là bước đầu, là tài liệu tham khảo cho các giảng viên giảng dạy. Hơn nữa, hiện nay bộ câu hỏi trắc nghiệm này đa số là các dạng câu hỏi đúng sai, các dạng câu hỏi nhiều đáp án lựa chọn, câu hỏi điền khuyết từ,… Do đó, trong quá trình sử dụng và giảng dạy cần tiếp tục cập nhật, chỉnh sửa, bổ sung, phát triển hệ thống câu hỏi trắc nghiệm này theo hướng xây dựng nhiều câu hỏi đa dạng hơn như các dạng câu hỏi ghép đôi, câu hỏi mang tính thực tiễn, câu hỏi nêu tình huống, cập nhật kiến thức mới…để phù hợp với nội dung kiến thức và yêu cầu của môn học.

Thứ hai, tăng cường sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm vào quá trình giảng dạy

Dựa vào mục tiêu, kiến thức, kỹ năng ở mỗi chuyên đề và tuỳ thuộc vào đối tượng người học. Giảng viên cần lựa chọn các câu hỏi định hướng theo mức độ khó dễ khác nhau và số lượng câu hỏi phù hợp với từng nội dung thông qua việc soạn và thiết kế giáo án cụ thể cho các phần để khai thác, phát huy được tính tích cực của học viên cũng như có thể kiểm tra, đánh giá trình độ nhận thức, hiểu biết của người học.

Giảng viên cần linh hoạt trong quá trình tổ chức, sử dụng câu hỏi trắc nghiệm kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực khác nhau như thuyết trình để phân tích, lý giải, hỏi đáp, thảo luận nhóm để học viên được trao đổi, nêu ý kiến,…để triển khai sinh động các nội dung trong từng tiết học. Thí dụ để người học chủ động, tập trung nghiên cứu một phần nội dung nào đó trong tài liệu, giáo trình; giảng viên có thể giao câu hỏi trắc nghiệm trước, từ những câu dẫn trong các câu hỏi trắc nghiệm đó có thể xem là tình huống có vấn đề đặt ra và định hướng cho học viên nội dung cần nghiên cứu.

Ví dụ 3. Trong quản lý hành chính nhà nước, việc lựa chọn hình thức, phương pháp quản lý cần căn cứ vào những yếu tố như mục tiêu quản lý, đối tượng quản lý, thể chế của nền hành chính nhà nước, trình độ phát triển của nền kinh tế, văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo,… Nhận định này đúng hay sai? Vì sao?

Ví dụ 4. Cải cách hành chính nhà nước là cải cách các yếu tố cấu thành nền hành chính nhà nước. Nhận định này đúng hay sai? Vì sao?

Để trả lời được những câu hỏi này, buộc người học phải nghiên cứu và đưa ra quan điểm thể hiện sự hiểu biết của mình về vấn đề đó. Mỗi cá nhân sẽ tích cực tranh luận, qua đó để đi đến thống nhất phương án chọn đúng và lý giải sự lựa chọn phương án đó. Việc lý giải các phương án đúng - sai của câu hỏi trắc nghiệm có tác dụng rất lớn trong việc rèn luyện tư duy, nhận thức cho người học giúp họ hiểu biết vấn đề sâu sắc hơn.

Ngoài ra, giảng viên còn có thể sử dụng câu hỏi trắc nghiệm vào nhiều phần khác như dẫn dắt vào bài mới, để triển khai nội dung hoặc củng cố, kết thúc bài học,…nhằm giúp học viên ghi nhớ những kiến thức cơ bản, hiểu bản chất vấn đề được tiếp thu hoặc khái quát, hệ thống nội dung bài học, cũng như kiểm tra được mức độ nhận thức cơ bản của học viên.

Giảng viên có thể sử dựng nhiều cách thức, phương pháp linh hoạt khác nhau khi thực hiện câu hỏi trắc nghiệm như: in phiếu, thiết kế câu hỏi trắc nghiệm trên powerpoint, ghi bảng hoặc đầu tư thiết kế phiếu trắc nghiệm bằng mẫu của google forms (đối với trường hợp sử dụng nhiều câu trắc nghiệm),…

Các giảng viên giảng dạy tăng cường chia sẽ, trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau trong việc xây dựng biên soạn câu hỏi cũng như phương pháp tổ chức có hiệu quả phương pháp trắc nghiệm trên lớp.

Thứ ba, giảng viên cần lưu ý một số trường hợp khi sử dụng câu hỏi

- Giảng viên có thể sử dụng câu hỏi trắc nghiệm ở phần mở đầu bài học, nhưng lưu ý chỉ nên sử dụng liên tiếp 1 đến 2 câu đơn giản cho học viên lựa chọn nhằm khởi động đầu giờ học, tạo không khí sôi nổi, không nên sử dụng nhiều vì học viên chưa nắm rõ được lượng kiến thức mới. Giảng viên cần hướng dẫn cách thức thực hiện, giới hạn thời gian, hướng dẫn đọc nhanh giáo trình, tài liệu và trao đổi nhanh giữa các học viên để chọn đáp án, sau đó cho học viên phân tích, biện luận và giảng viên giải thích, tổng hợp để làm rõ khái niệm hoặc nội dung kiến thức mới.

- Câu hỏi trắc nghiệm có thể sử dụng ở phần củng cố, kết thúc bài và thảo luận ở tất cả 09 chuyên đề của môn Quản lý hành chính nhà nước với điều kiện giảng viên xây dựng các câu hỏi tổng hợp toàn bộ nội dung bài học, số lượng khoảng 10-15 câu cho 1 lần thảo luận hoặc cho phần củng cố, kết thúc bài, nội dung câu hỏi thay đổi giữa các lớp, giảng viên có thể in sẵn câu hỏi hoặc thiết kế mẫu google form, tổ chức cho học viên làm bài cá nhân hoặc thảo luận theo nhóm nhỏ 5-8 người một nhóm để học viên tăng cường trao đổi với nhau.

- Ở phần mở đầu bài học hoặc tìm hiểu khái niệm có thể sử dụng nhiều dạng câu hỏi “trắc nghiệm điền khuyết” hoặc “Đúng-Sai”, các dạng câu hỏi đơn giản, thời gian thực hiện ngắn phù hợp để lấy ý kiến học viên, lôi kéo sự chú ý, tăng cường sự tương tác, tạo không khí sôi nổi trong lớp học. Giảng viên cần chú ý kiểm soát ý kiến người học, kiểm soát thời gian, nêu vấn đề, tổng hợp ý kiến, neo chốt kiến thức.

Thứ tư, phát huy sự chủ động, tích cực của người học

Cần khuyến khích học viên nghiên cứu giáo trình, tài liệu trước khi lên lớp, chủ động hơn trong khai thác, đọc sách và tài liệu liên quan. Không chỉ phải đọc và học theo tài liệu, học viên cần hiểu bản chất của vấn đề, nắm vững các kỹ năng, kiến thức thực tiễn để vận dụng.

Hướng dẫn học viên tự trang bị cũng như rèn luyện kỹ năng làm bài, kỹ năng phân tích, liên hệ, so sánh, loại trừ để làm trắc nghiệm một cách hiệu quả. Giúp học viên rèn luyện các năng lực tư duy, năng lực phân tích, tổng hợp, năng lực nhận xét đánh giá, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng chứng minh, biện luận, liên hệ vận dụng thực tiễn… phù hợp với yêu cầu dạy học theo định hướng trắc nghiệm khách quan. Khi chuẩn bị kỹ về kiến thức, kỹ năng học viên sẽ tích cực, chủ động hợp tác nhờ vậy hiệu quả triển khai phương pháp trắc nghiệm sẽ tốt hơn.

4.2. Kiến nghị để triển khai sử dụng có hiệu quả bộ câu hỏi trắc nghiệm trong môn học Quản lý hành chính nhà nước của chương trình Trung cấp Lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa

- Đối với Ban Giám hiệu nhà trường

Thứ nhất, Ban Giám hiệu nhà trường cần tiếp tục quan tâm, chỉ đạo công tác đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ giảng viên; thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn, các buổi toạ đàm để trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giữa các giảng viên về các kỹ năng, phương pháp giảng dạy và nghiên cứu khoa học hiệu quả.

Thứ hai, chỉ đạo Khoa, giảng viên chuyên môn thẩm định, lựa chọn, sử dụng những câu hỏi trắc nghiệm đạt yêu cầu để xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm phục vụ cho giảng dạy, kiểm tra, đánh giá trong thời gian tới.

Thứ ba, nghiên cứu, đổi mới hình thức ra đề thi, có thể theo dạng tự luận kết hợp trắc nghiệm để học viên tư duy nhiều hơn và cũng có thể kiểm tra được nhiều kiến thức của học viên ở nhiều bài học, có thể ở nhiều lĩnh vực, kiểm tra khả năng nhận thức vấn đề của học viên ở cấp độ cao đó là tính khoa học, logic và toàn diện. Đặc biệt là xóa bỏ được tâm lý thụ động soạn theo câu hỏi đã cho, đã được thảo luận và chép theo nội dung đã soạn. Như vậy có thể đánh giá được chính xác, toàn diện năng lực người học.

Thứ tư, khuyến khích các khoa chuyên môn xây dựng thêm bộ câu hỏi trắc nghiệm ở những môn học khác của chương trình Trung cấp Lý luận chính trị để có thể áp dụng thường xuyên trong giảng dạy và kiểm tra đánh giá tạo sự đa dạng về phương pháp, hình thức trong giảng dạy, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và hoàn thiện ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm để sử dụng, kiểm tra đánh giá kiến thức ở các học phần theo chương trình.

Thứ năm, cần triển khai, xây dựng cơ chế quản lý việc sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm của các chương trình đào tạo, bồi dưỡng và tuyên truyền, hướng dẫn cho giảng viên và các đối tượng liên quan về tầm quan trọng và lợi ích của việc xây dựng, sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm đạt hiệu quả cao nhất góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

Thứ sáu, tiến hành tổng hợp, lựa chọn, rà soát và thẩm định các bộ câu hỏi trắc nghiệm theo khối kiến thức của từng chương trình đào tạo bồi dưỡng để biên soạn và xuất bản sách tham khảo phục vụ học tập và giảng dạy.

- Đối với khoa, phòng

+ Đối với Khoa Nhà nước và pháp luật

Sản phẩm của Đề tài nếu đạt yêu cầu sau nghiệm thu sẽ được chuyển giao cho Khoa Nhà nước và pháp luật. Đây là đơn vị trực tiếp ứng dụng kết quả nghiên cứu của đề tài vì vậy Lãnh đạo Khoa chỉ đạo, khuyến khích giảng viên trong Khoa ứng dụng kết quả nghiên cứu của đề tài phù hợp với chuyên đề giảng dạy và kiểm tra, tổng kết, đánh giá việc ứng dụng kết quả của đề tài, sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm… từ đó có sự điều chỉnh, rà soát, bổ sung các câu hỏi trắc nghiệm mới hoặc báo cáo, kiến nghị với nhà trường nhằm ứng dụng, sử dụng hiệu quả hơn kết quả của đề tài, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường.

Tăng cường tổ chức trao đổi chuyên môn, kinh nghiệm trong giảng dạy; triển khai thêm các công trình nghiên cứu xây dựng bộ câu hỏi ở các môn học khác mà Khoa tham gia giảng dạy.

+ Đối với Phòng Quản lý đào tạo và nghiên cứu khoa học

Phối hợp với Khoa Nhà nước và pháp luật thực hiện quản lý và lưu trữ các kết quả nghiên cứu của Đề tài. Kiểm tra hiệu quả việc ứng dụng kết quả nghiên cứu của Đề tài trong thực tiễn để kịp thời báo cáo, tham mưu cho Ban Giám hiệu để đánh giá rút kinh nghiệm, bổ sung các vấn đề liên quan nếu cần thiết. Tiếp tục hỗ trợ, giúp đỡ các khoa chuyên môn thực hiện các công trình nghiên cứu xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm.

+  Đối với Phòng Tổ chức, hành chính, thông tin, tư liệu

Phối hợp với Phòng Quản lý đào tạo và nghiên cứu khoa học đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị cho hoạt động giảng dạy. Tạo điều kiện, hỗ trợ về trang thiết bị cho các giảng viên trong quá trình giảng dạy cũng như áp dụng phương pháp trắc nghiệm trên lớp.

Tóm lại, việc xây dựng và sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm trong môn Quản lý hành chính nhà nước nói riêng cũng như các môn học khác trong quá trình đào tạo Chương trình Trung cấp Lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hoà nói chung là yêu cầu cần thiết, hỗ trợ hiệu quả cho giảng viên giảng dạy và tăng cường sự tương tác, tính chủ động của người học. Đây sẽ là tài liệu tham khảo cho các giảng viên, học viên trong hoạt động giảng dạy và học tập./.