NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN Ở HỌC PHẦN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TẠI TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH KHÁNH HÒA THÔNG QUA HÌNH THỨC THI TRẮC NGHIỆM

ThS Dương Ánh Đào
GV Khoa Lý luận cơ sở

Môn học Chủ nghĩa xã hội khoa học trong Chương trình Trung cấp Lý luận chính trị nhằm trang bị cho người học những kiến thức cơ bản về lý luận, tư tưởng của chủ nghĩa xã hội, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn; giúp người học hiểu biết về bản chất của chủ nghĩa xã hội, cái nhìn tổng quan về sự ra đời, phát triển của chủ nghĩa xã hội, cũng như những bài học từ các phong trào xã hội chủ nghĩa trên thế giới; giúp người học vận dụng lý luận vào việc nhận diện các vấn đề xã hội hiện tại, từ đó định hướng hành động phù hợp với mục tiêu của chủ nghĩa xã hội… Việc tổ chức thi, kiểm tra môn học Chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần đánh giá việc tiếp thu kiến thức, nhận thức của người học sau khi kết thúc môn.

Ngày 21/12/2021, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có Quyết định số 6468- QĐ/HVCTQG về việc ban hành Quy chế quản lý đào tạo của trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Tại Điều 18 về Hình thức thi, thời gian, nội dung thi hết học phần quy định có thể áp dụng 03 hình thức thi là: tự luận, trắc nghiệm, vấn đáp.

Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa hiện nay việc đánh giá kết quả học tập của học viên khi tham gia học chương trình Trung cấp lý luận chính trị chủ yếu thông qua việc đánh giá các bài làm do các học viên thực hiện theo các câu hỏi của đề tự luận. Hình thức thi như vậy có những ưu điểm nhất định nhưng vẫn có những bất cập.

Hình thức thi tự luận có những ưu điểm cụ thể như: Có khả năng đo lường được các mục tiêu đã xác định trước; Phát huy được khả năng độc lập suy nghĩ, tính sáng tạo và cảm xúc của học viên; đánh giá được kiến thức và thái độ của học viên. Tuy nhiên, hình hức tự luận vẫn tồn tại một số bất cập cụ thể như: Nội dung bài thi, bài kiểm tra thường khó có thể bao quát toàn bộ chương trình, có thể chỉ tập trung vào một hoặc một số ít nội dung trong toàn bộ chương trình; các câu trả lời tự luận thường dài, thời gian trình bày khá dài; học viên dễ sao chép và khéo léo tránh để cập những điều không hiểu, không rõ; khó xác định được các tiêu chí để có thể đánh giá toàn bộ quá trình học tập của học viên; Việc chấm các bài thi tự luận thường tốn nhiều thời gian và công sức; việc đảm bảo tính khách quan trong khâu chấm bài đôi khi bị ảnh hưởng bởi tâm lý chủ quan của người chấm; một số học viên thường có tâm lý trông chờ, ỷ lại vào các tài liệu sẵn có mà thiếu sự suy nghĩ, tìm tòi các kiến thức đã được trang bị.

Trong khi đó, nếu như áp dụng hình thức thi trắc nghiệm vào quá trình đánh giá kết quả học tập của học viên tham gia học tập trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa sẽ mang lại những ưu điểm nổi bật như: Đảm bảo được các quy định của nhà nước về đánh giá kết quả học tập của học viên khi tham gia học tập trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị; bài trắc nghiệm có thể đo được dải khá rộng các mức độ kết quả học tập của học viên theo các mục tiêu biết, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá; đảm bảo tính khách quan trong đánh giá năng lực, trình độ của học viên; đảm bảo tính bao quát về nội dung và đối tượng đánh giá; tiết kiệm thời gian, công sức của người học và người đánh giá.

Trong quá trình giảng dạy phần học “kiến thức lý luận” việc sử dụng câu hỏi trắc nghiệm sẽ góp phần cung cấp thông tin ngược để người dạy điều chỉnh nội dung, phương pháp cho phù hợp, nắm bắt được trình độ người học và ra quyết định nên bắt đầu từ đâu, tìm ra khó khăn để giúp đỡ người học; tổng kết để thấy được mục tiêu đạt hay chưa, có nên cải tiến phương pháp dạy hay không và cải tiến theo hướng nào? Từ đó sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học.

Đối với người học, sử dụng câu hỏi trắc nghiệm sẽ tăng cường tinh thần trách nhiệm trong học tập, giúp người học tự kiểm tra, đánh giá kiến thức kỹ năng, phát hiện được năng lực tìm ẩn của mình, giúp cho quá trình tự học có hiệu quả hơn. Mặt khác, sử dụng câu hỏi trắc nghiệm giúp người học phát triển tư duy sáng tạo, linh hoạt, vận dụng kiến thức đã học giải quyết tình huống nảy sinh trong thực tế. Câu hỏi trắc nghiệm có tác dụng định hướng học tập theo hướng nghiên cứu, phân tích đầy đủ, chi tiết sự vật, hiện tượng nghiên cứu.

Hiện nay, Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa có đầy đủ các điều kiện về nhân lực, vật lực, cơ sở vật chất để triển khai việc đánh giá kết quả học tập của học viên tham gia chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị bằng hình thức trắc nghiệm. Nhưng muốn tiến hành việc đánh giá kết quả học tập bằng hình thức thi trắc nghiệm thì nhà trường rất cần một hệ thống ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm được xây dựng phù hợp với nội dung của từng chuyên đề trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị; phù hợp với trình độ, năng lực, kiến thức, kỹ năng của học viên.

Để giải quyết vấn đề thực tiễn này, nhằm có thêm dữ liệu để Ban Giám hiệu Nhà trường có thêm lựa chọn khi tổ chức thi hết môn Chủ nghĩa xã hội khoa học, Khoa Lý luận cơ sở đã đăng ký chủ trì đề tài nghiên cứu cấp cơ sở “Xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm dùng cho  phần học Chủ nghĩa xã hội khoa học trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị” nhằm góp phần nâng cao chất lượng công tác đào tạo của nhà trường trong thời gian tới.

Việc nghiên cứu đề tài này vừa có tính mới, tính lý luận và giá trị thực tiễn. Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm sử dụng trong quá trình dạy và học của phần học Chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, là tài liệu tham khảo, nghiên cứu cho các giảng viên trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học là vô cùng cấp thiết.

Trắc nghiệm là một loại dụng cụ đo lường khả năng của người học, câu hỏi trắc nghiệm khách quan yêu cầu học viên phải chọn câu trả lời đúng trong số phương án đã cho sẵn. Đây là một phương pháp dạy học có từ lâu và hiện nay được áp dụng rộng rãi trong các cơ sở giáo dục, đào tạo. Phương pháp này có một số ưu điểm và hạn chế sau:

1. Về ưu điểm của phương pháp trắc nghiệm

Phương pháp trắc nghiệm có thể áp dụng linh hoạt ở nhiều phần của bài học như kiểm tra bài cũ, giảng dạy kiến thức mới, củng cố, kết thúc bài, kiểm tra, đánh giá.

Trắc nghiệm cho phép trong một thời gian ngắn kiểm tra được nhiều kiến thức cụ thể, đi vào những khía cạnh khác nhau của bài học. Phương pháp trắc nghiệm bao quát hơn, toàn diện và tổng hợp được nội dung kiến thức, giúp đánh giá được mức độ nhận thức cơ bản nội dung bài học của học viên.

Trắc nghiệm bảo đảm tính khách quan vì với đáp án và biểu điểm có sẵn, giảng viên sẽ căn cứ kết quả bài làm của học viên để đánh giá hoặc chấm điểm không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người chấm điểm. Và với sự phát triển của khoa học kĩ thuật hiện nay thì việc chấm bài bằng máy sẽ tránh được nhầm lẫn khi cho điểm.

Mỗi câu hỏi trắc nghiệm đòi hỏi thời gian thực hiện ngắn với những dạng câu hỏi kiến thức căn bản nhưng cần sự linh hoạt, nhanh trí của học viên. Điều này phát huy tính tích cực học tập, học viên phải chuẩn bị lượng kiến thức rộng và chính xác, kĩ năng làm bài nhanh hơn để đáp ứng khối lượng lớn các câu hỏi đề ra.  Từ kết quả trắc nghiệm học viên có thể phân tích, suy luận, đánh giá dựa trên những hiểu biết của mình để chứng minh giúp củng cố, tiếp thu thêm kiến thức mới

Sử dụng trắc nghiệm trong dạy học giảng viên có thể kiểm soát, đánh giá được động lực học tập của học viên thông qua kết quả hoàn thành các câu hỏi, thảo luận nhóm nhỏ, phương pháp này trở thành phương tiện giao tiếp nhanh chóng, tăng sự tương tác giữa giảng viên và học viên. Giúp giảng viên trong một thời gian ngắn có thể lấy được ý kiến của nhiều học viên.

Trắc nghiệm phù hợp với yêu cầu đổi mới trong giáo dục, phù hợp với trình độ phát triển của khoa học kĩ thuật. Đây là phương pháp được áp dụng nhiều trong các cơ sở giáo dục, đào tạo. Cùng với sự phát triển của công nghệ, việc ứng dụng các phần mềm dạy học, máy tính… trắc nghiệm được nhiều giảng viên sử dụng ngày càng rộng rãi. Trắc nghiệm thuận lợi cho việc tổ chức bài làm trên lớp và chấm bài kiểm tra, bài thi trên máy tính, dễ sử dụng toán thống kê để phân tích kết quả làm bài.

2. Một số hạn chế của phương pháp trắc nghiệm

Trắc nghiệm không kiểm tra được kĩ năng ngôn ngữ của người học. Với những phương án trả lời đã có sẵn có thì học viên chỉ việc chọn câu trả lời. Do đó không kiểm tra được khả năng ngôn ngữ của học viên như lý giải, chứng minh, vận dụng kiến thức vào thực tiễn…

Khi có sẵn phương án trả lời, tư duy của học viên chỉ tập trung vào các phương án trả lời sẵn có nên thiếu sự suy nghĩ sáng tạo. Trắc nghiệm không khai thác sâu kiến thức vì thời gian ngắn nên khó có thể đưa vào    các câu hỏi đòi hỏi tư duy quá phức tạp.

Một số dạng câu hỏi trắc nghiệm dễ gây nhầm lẫn trong lựa chọn, khi làm bài học viên dễ trao đổi kết quả với nhau, cũng có trường hợp học viên đoán đúng đáp án một cách ngẫu nhiên, may rủi nên khó đánh giá thực chất nhận thức của học viên đối với nội dung bài học.

Trắc nghiệm mất rất nhiều thời gian để biên soạn. Để soạn được bộ câu hỏi áp dụng cho các chuyên đề trong môn học đảm bảo được các yêu cầu về kiến thức cơ bản, độ khó, độ phân biệt, kiến thức mở rộng đòi hỏi mất nhiều thời gian biên soạn, đòi hỏi sự đầu tư của giảng viên cũng như cần có sự thẩm định của ban chuyên môn.

3. Để nâng cao chất lượng bộ câu hỏi trắc nghiệm và áp dụng cho phần học Chủ nghĩa xã hội khoa học trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị cần lưu ý một số vấn đề như sau:

- Về xây dựng, biên soạn và sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm

Bộ câu hỏi trắc nghiệm đã nhóm nghiên cứu biên soạn chỉ là bước đầu, là tài liệu tham khảo cho các giảng viên giảng dạy, bộ câu hỏi này cần được tiếp tục bổ sung, phát triển theo hướng xây dựng nhiều câu hỏi đa dạng hơn, có tính hệ thống và được sự thẩm định của khoa, giảng viên chuyên môn. Hiện nay việc xây dựng bộ câu hỏi đa số là các dạng câu hỏi lựa chọn đáp án đúng nhất, câu hỏi nhiều đáp án lựa chọn, cần bổ sung thêm các dạng câu hỏi đúng sai, câu hỏi điền khuyết từ, câu hỏi ghép đôi.

Khi xây dựng và sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm cần chú ý:

+ Câu hỏi phải bám sát nội dung cơ bản của bài học, ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu.

+ Câu hỏi phải đảm bảo tính khoa học, lôgic, tránh những câu hỏi nhầm lẫn đáp án, hiểu sai kiến thức

+ Câu hỏi đảm bảo được các cấp độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng; phát huy được tư duy, suy luận và rèn luyện kỹ năng của học viên

+ Đánh giá và cải tiến liên tục các loại câu hỏi

Sau mỗi kỳ kiểm tra, cần khảo sát ý kiến của học viên và giảng viên để đánh giá hiệu quả của bộ câu hỏi và phương pháp triển khai. Dựa trên phản hồi và sự thay đổi của chương trình đào tạo, cần định kỳ cập nhật, bổ sung hoặc loại bỏ các câu hỏi không còn phù hợp.

- Đối với giảng viên

Trước khi xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm giảng viên cần nghiên cứu kỹ nội dung bài học, xác định kiến thức trọng tâm, kiến thức học viên cần nắm để định ra câu hỏi phù hợp, tăng khả năng hợp tác tích cực của học viên.

Khi sử dụng câu hỏi trắc nghiệm thường xuyên giảng viên cần thay đổi linh hoạt phương pháp dạy và học. Giảng viên đầu tư bài giảng cung cấp đủ kiến thức cơ bản, kiến thức trọng tâm để học viên lĩnh hội được kiến thức thực tiễn, bao quát nội dung hơn.

Trong mỗi bài học, giảng viên cần xác định rõ hệ thống câu hỏi, sử dụng số lượng câu hỏi phù hợp cho từng phần của bài học, nhằm giúp học viên ghi nhớ kiến thức cơ bản, hiểu bản chất vấn đề được tiếp thu và tổ chức cho học viên nghiên cứu dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ của giảng viên.

Giảng viên phân bổ thời gian hợp lý để có thể áp dụng câu hỏi trắc nghiệm khi kết thúc các phần nội dung lớn hoặc kết thúc bài học để học viên củng cố việc nhớ kiến thức, kiểm tra được mức độ nhận thức cơ bản của học viên.

Giảng viên sử dụng linh hoạt phương tiện dạy học như máy chiếu, máy tính hoặc in sẵn câu hỏi cho học viên làm bài.

- Đối với học viên

Học viên cần nghiên cứu giáo trình, tài liệu trước khi lên lớp. Học viên cần chủ động hơn trong khai thác, đọc sách và tài liệu liên quan. Không chỉ phải đọc và học theo tài liệu, học viên cần hiểu bản chất của vấn đề, nắm vững các kỹ năng, kiến thức thực tiễn để vận dụng

Học viên trang bị, rèn luyện kỹ năng làm bài, kĩ năng phân tích, liên hệ, so sánh, loại trừ để làm trắc nghiệm một cách hiệu quả. Học viên cần rèn luyện các năng lực tư duy, năng lực phân tích, tổng hợp, năng lực nhận xét đánh giá, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng chứng minh, biện luận, liên hệ vận dụng thực tiễn… phù hợp với yêu cầu dạy học theo định hướng trắc nghiệm khách quan.

Khi chuẩn bị kỹ về kiến thức, kỹ năng học viên sẽ tích cực, chủ động hợp tác nhờ vậy hiệu quả triển khai phương pháp trắc nghiệm sẽ tốt hơn.

Giảng viên có thể sử dụng câu hỏi trắc nghiệm ở phần mở đầu bài học, nhưng lưu ý chỉ nên sử dụng liên tiếp 1 đến 2 câu đơn giản cho học viên lựa chọn nhằm khởi động đầu giờ học, tạo không khí sôi nổi, không nên sử dụng nhiều vì học viên chưa nắm rõ được lượng kiến thức mới. Giảng viên cần hướng dẫn cách thức thực hiện, giới hạn thời gian, hướng dẫn đọc nhanh giáo trình, tài liệu và trao đổi nhanh giữa các học viên để chọn đáp án, sau đó cho học viên phân tích, biện luận và giảng viên tổng hợp để làm rõ khái niệm hoặc nội dung kiến thức mới.

Ví dụ: Ở phần mở đầu bài học hoặc tìm hiểu khái niệm có thể sử dụng nhiều dạng câu hỏi “trắc nghiệm điền khuyết” hoặc “Đúng-Sai”, các dạng câu hỏi đơn giản, thời gian thực hiện ngắn phù hợp để lấy ý kiến học viên, lôi kéo sự chú ý, tăng cường sự tương tác, tạo không khí sôi nổi trong lớp học. Giảng viên cần chú ý kiểm soát ý kiến người học, kiểm soát thời gian, nêu vấn đề, tổng hợp ý kiến, neo chốt kiến thức.

4. Một số vấn đề cần lưu ý khi xây dựng và sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm môn Chủ nghĩa xã hội khoa học.

Với điều kiện thực tế hiện nay, việc triển khai bộ câu hỏi trắc nghiệm vào thực tiễn khi đánh giá kết thúc học phần Chủ nghĩa xã hội khoa học tại Trường Chính trị Khánh Hòa sẽ có nhiều thuận lợi như:

- Về phía lãnh đạo Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa: Ban Giám hiệu nhà trường rất quan tâm đến chất lượng giảng dạy của đội ngũ giảng viên và chất lượng giáo dục, đào tạo của học viên. Lãnh đạo nhà trường luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và chú trọng vai trò của công tác đánh giá chất lượng học tập, rèn luyện của học viên. Đây là điều kiện vô cùng thuận lợi để triển khai việc đánh giá kết thúc học phần chương trình bồi dưỡng ngạch chuyên viên và chuyên viên chính tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa bằng hình thức trắc nghiệm.

- Về phía giảng viên Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa: Đội ngũ giảng viên Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa có số lượng phù hợp với quy định của nhà nước, trình độ chuyên môn ngày càng được nâng cao, tuổi đời và kinh nghiệm công tác vô cùng phong phú và đa dạng. Một số đồng chí đã tham gia giảng dạy ở nhiều loại hình đào tạo; nhiều giảng viên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc đánh giá kết quả học tập của học viên học tập ở trường. Các giảng viên là lãnh đạo của nhà trường, lãnh đạo khoa phòng có nhiều kinh nghiệm trong tham gia, tổ chức thi tốt nghiệp các lớp trung cấp lý luận hành chính, các kỳ thi tuyển dụng công chức nhà nước, khối Đảng của tỉnh. Thời gian qua, nhà trường cũng đã đẩy mạnh việc tập huấn, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng, kinh nghiệm công tác, nâng cao trình độ nghiên cứu khoa học cho đội ngũ giáo viên nhà trường.

- Về phía học viên: Thực hiện việc đánh giá bằng hình thức trắc nghiệm sẽ đòi hỏi người học phải có tinh thần tự học và tự nghiên cứu rất cao, người làm bài thi trắc nghiệm cần phải có kiến thức rất rộng, có kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm phong phú. Trong khi đó, thực tế cho thấy nhiều học viên lớp chuyên viên và chuyên viên chính vẫn còn rất thụ động trong quá trình học tập, vẫn có tâm lý "học cho có, thi cho qua". Nhiều học viên vẫn còn có tâm lý trông chờ, ỷ lại vào học viên khác khi thi cử. Một số học viên kỹ năng làm bài trắc nghiệm rất tốt, song một số học viên lại có kỹ năng tương đối thấp.

Mặc dù vậy, khi triển khai bộ câu hỏi trắc nghiệm trong thực tiễn quá trình đánh giá kết quả học tập của học viên khi kết thúc học phần Chủ nghĩa xã hội khoa học  tại Trường Chính trị Khánh Hòa vẫn có một số khó khăn cụ thể như sau:

+ Việc biên soạn bộ câu hỏi đáp ứng yêu cầu, đảm bảo độ khó, độ phân biệt đòi hỏi sự đầu tư, tập trung nghiên cứu của giảng viên giảng dạy. Thời lượng của mỗi chuyên đề thường chỉ có 8 -12 tiết với rất nhiều kiến thức, nội dung cần truyền đạt, đòi hỏi giảng viên phải thiết kế lại giáo án, phân bố thời gian hợp lý để phát huy hết hiệu quả của phương pháp trắc nghiệm.

+ Để đảm bảo không lặp lại câu hỏi trắc nghiệm giữa các lớp học, đòi hỏi giảng viên phải có sự thay đổi, bổ sung hoặc cập nhật các câu hỏi mới, hoặc đảo các phương án lựa chọn. Việc áp dụng câu hỏi ở phần mở đầu hay phần học kiến thức mới hay phần củng cố bài cũng đòi hỏi giảng viên nghiên cứu thay đổi phù hợp với từng lớp học, từng chuyên đề.

+ Việc thực hiện câu hỏi hiện nay đa số giảng viên tự viết câu hỏi lên bảng hoặc thiết kế sẵn lên slide của bài giảng đối với trường hợp ít câu hỏi, nếu sử dụng nhiều câu hỏi thì giảng viên tự in phiếu trên giấy bằng kinh phí cá nhân.

+ Trong trường hợp giảng viên thiết kế câu hỏi trắc nghiệm trên mẫu của google form thì cũng bị ảnh hưởng do hệ thống kết nối internet ở các phòng học chưa đồng bộ hoặc không có internet để thực hiện. Chưa kể đến việc thiết kế mẫu cũng mất rất nhiều công sức cùng với sự phát triển của công nghệ sẽ khó kiểm soát được việc sao chụp phổ biến rộng rãi hệ thống câu hỏi này.

+ Việc áp dụng phương pháp trắc nghiệm ở các môn học trong chương trình trung cấp lý luận chính trị hiện nay chưa đồng bộ, chỉ một số ít môn học, bài học áp dụng nên học viên không được làm quen, rèn luyện với các dạng câu hỏi trắc nghiệm thường xuyên để hình thành kỹ năng làm bài tốt hơn. Hơn nữa hiện nay việc thi hết học phần các môn học trong chương trình đều bằng hình thức tự luận nên học viên quan tâm nhiều hơn các nội dung trọng tâm liên quan phục vụ cho việc ôn thi, việc áp dụng câu hỏi trắc nghiệm có lúc chưa được học viên thật sự hưởng ứng hoặc học lựa chọn đáp án một cách qua loa, đại khái.

Như vậy, việc nghiên cứu, xây dựng và áp dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm nhằm đánh giá kết quả học tập của học viên sau khi kết thúc các học phần Chủ nghĩa xã hội khoa học tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa là yêu cầu vô cùng cần thiết và cấp bách. Nó sẽ góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng quá trình đánh giá kết quả học tập của học viên, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ, công chức tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa trong công cuộc đổi mới hiện nay./.