Vào đầu năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, đây là kết quả của sự kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam. Trong bối cảnh chúng ta kỷ niệm 85 năm thành lập Đảng và tiến hành Đại hội Đảng các cấp, nhận thức sâu sắc hơn sự kiện này có ý nghĩa rất quan trọng.

Phải khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã mang lại nhiều ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của cách mạng Việt Nam, một trong những ý  nghĩa quan trọng đó là sự kiện này đã phản ánh quy luật ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Từ thực tiễn các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam diễn ra liên tục, rộng khắp, mạnh mẽ suốt từ năm 1858 đến thời điểm năm 1930, Nguyễn Ái Quốc và sau này cùng với các đồng chí của mình nhận thấy các phong trào đấu tranh lúc bấy giờ chưa đưa đến thành công, còn thiếu một đường lối đúng đắn. Chủ nghĩa yêu nước thể hiện qua phong trào đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp nhân dân đã chứng tỏ sức mạnh to lớn của nó, trở thành một nhân tố không thể thiếu để tạo thành sức mạnh của dân tộc. Nhưng, với một đối tượng thực dân xâm lược hoàn toàn mới, khác biệt rất nhiều so với kẻ thù phong kiến trước đó thì chủ nghĩa yêu nước mới chỉ là điều kiện cần cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Có hai thực tế lịch sử song song cùng xuất hiện lúc bấy giờ: Một là, trước sự bế tắc về phương hướng, phương pháp đấu tranh giải phóng dân tộc, phong trào yêu nước Việt Nam đang nổi lên một nhu cầu bức thiết là cần thoát khỏi và tìm ra hướng đi mới. Hai là, nhận thấy sự bế tắc đó, Nguyễn Ái Quốc đã nỗ lực bằng con đường riêng của mình đi tìm câu trả lời – tìm điều kiện đủ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Điều kiện đủ đó là gì, phải mất gần 10 năm, với hành trình trải qua 3 đại dương, 4 châu lục và gần 30 quốc gia đã đưa Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, học thuyết cách mạng tiên phong của thời đại. Lòng yêu nước sâu sắc, với những trải nghiệm thực tiễn, cùng phẩm chất năng lực, phương pháp tư duy sâu sắc đã giúp Nguyễn Ái Quốc đi đến kết luận: “Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ”. Do đó, con đường giải phóng dân tộc Việt Nam chỉ có thể là con đường cách mạng vô sản, con đường của chủ nghĩa xã hội. Từ chủ nghĩa Mác - Lênin, Nguyễn Ái Quốc cũng đã nhìn thấy một giai cấp mới đang lớn mạnh, ngày càng trưởng thành từ phong trào yêu nước, đó là giai cấp công nhân Việt Nam.

Điều đáng lưu ý là, con đường giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc không chỉ dựa trên lý thuyết của chủ nghĩa Mác - Lênin mà còn được chứng tỏ trên thực tế từ các cuộc cách mạng dân chủ tư sản và cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười - Nga nên đã đáp ứng thỏa mãn nhu cầu khách quan của phong trào yêu nước Việt Nam.

Thật vậy, nếu như phong trào yêu nước Việt Nam tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Lênin sự thống nhất về mục tiêu giải phóng dân tộc thì phong trào công nhân - một bộ phận của phong trào yêu nước Việt Nam tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Lênin sự thống nhất sâu xa hơn, đó là mục tiêu giải phóng sự áp bức, bóc lột. Đối với thực tiễn lịch sử Việt Nam, giải phóng áp bức, bóc lột phải bắt đầu từ giải phóng dân tộc và đồng thời với giải phóng dân tộc. Vì vậy, giai cấp công nhân Việt Nam với ưu thế đặc điểm của mình trở thành lực lượng chính trị tiên phong thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp.

Với tính thực tiễn của quy luật hình thành từ sự kết hợp nhuần nhuyễn các nhân tố đó, Nguyễn Ái Quốc đã xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam thành biểu tượng đoàn kết giai cấp, đoàn kết dân tộc. Đảng Cộng sản Việt Nam đã và phải mang đầy đủ tính giai cấp, tính dân tộc trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong suốt tiến trình tồn tại, phát triển và hoạt động lãnh đạo của mình. Bởi vậy, những thuộc tính căn bản này cũng chính là các nhân tố quyết định nên sức mạnh của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Qua phân tích trên, từ góc độ nghiên cứu lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, chúng tôi xin rút ra một số giá trị mà ý nghĩa này mang lại:

Một là, học thuyết Mác – Lênin không phải là thứ “chủ nghĩa ngoại lai”, ngược lại đây là “cẩm nang” đáp ứng khát vọng giải phóng dân tộc, giải phóng sự áp bức, bóc lột của nhân dân Việt Nam, dân tộc Việt Nam.

Hai là, qua tư tưởng Hồ Chí Minh, học thuyết Mác - Lênin đã thâm nhập và được vận dụng, phát triển đầy sáng tạo trong điều kiện hoàn cảnh lịch sử  Việt Nam. Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trên nền tảng xuất phát và xuyên suốt: Không có gì quý hơn độc lập tự do là tư tưởng chủ đạo trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, trở thành tư tưởng, đường lối, động lực, nguyên nhân thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đồng thời, tư tưởng Hồ Chí Minh còn biểu đạt sự lựa chọn con đường phát triển của nhân dân Việt Nam, dân tộc Việt Nam. Vì thế, cùng với chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã thực sự có vị trí, vai trò là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng và sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

Ba là, đoàn kết giai cấp, đoàn kết dân tộc với nòng cốt liên minh giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các tầng lớp xã hội khác là động lực to lớn của cách mạng Việt Nam.

Bốn là, lợi ích của Đảng, của giai cấp công nhân gắn liền với lợi ích của dân tộc. Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân Việt Nam nhưng cũng đồng thời là đảng của dân tộc Việt Nam. Đây là đặc điểm rất đặc trưng của Đảng Cộng sản Việt Nam, luận giải đúng đắn sức mạnh vô địch của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Năm là,  Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh xây dựng một đất nước, một dân tộc độc lập, tự do, hạnh phúc, do vậy trách nhiệm xây dựng Đảng, bảo vệ Đảng không chỉ thuộc về đảng viên, các tổ chức đảng mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, bổn phận của mỗi người dân.