Xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ là một yêu cầu cơ bản mà Đảng ta luôn đề ra trong tất cả các giai đoạn cách mạng. Hồ Chí Minh đã nói “mọi việc thành hay bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay là không”. Người cũng chỉ rõ yêu cầu đạo đức đối với cán bộ đó là: Trung với nước, hiếu với dân; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; Thương yêu con người, sống có tình có nghĩa; Có tinh thần đạo đức trong sáng. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã xác định rõ nhiệm vụ phải xây dựng Đảng về đạo đức, trong đó đòi hỏi chúng ta phải thấu hiểu và ra sức thực hành tư tưởng cần, kiệm, liêm, chính của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tư tưởng của Bác Hồ về cần, kiệm, liêm, chính chủ yếu được nêu trong cuốn sách “Cần kiệm liêm chính” viết khoảng tháng 6 năm 1949 (xem Hồ Chí Minh: toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 2002, tập 5, trang 631-645). Nội dung của tác phẩm này đã được đăng trên Báo Cứu Quốc trong 04 sốliên tiếp với tên tác giả là Lê Quyết Thắng gồm: “Thế nào là Cần” báo ngày 30/5/1949; “Thế là nào Kiệm”báo ngày 31/5/1949; “Thế nào là Liêm”báo ngày01/6/1949; “Thế nào là Chính” báo ngày 02/6/1949.Sau 70 năm ra đời, tác phẩm của Bác vẫn còn nguyên tính thời sự và càng có ý nghĩa hơn trong việc nâng cao đạo đức cho cán bộ, đảng viên hiện nay. Chúng ta cùng phân tích tư tưởng của Người trong tác phấm này.

1. “Thế nào là Cần”

Hồ Chí Minh cho rằng Cần “tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai”. Như vậy, đức tính cần theo Bác là phải chịu thương, chịu khó trong học tập, nghiên cứu, lao động sản xuất và chiến đấu. Khi đã “Cần” thì việc gì dù khó khăn mấy cũng làm được, như “Nước chảy mãi, đá cũng mòn. Kiến tha lâu, cũng đầy tổ”.

Tuy nhiên, phải hiểu rộng hơn nghĩa của từ Cần trong giáo dục đạo đức cho càn bộ đó là “mọi người đều phải cần, cả nước đều phải cần”. Người nhấn mạnh: “Người siêng năng thì mau tiến bộ.Cả nhà siêng năng thì chắc ấm no.Cả làng siêng năng thì làng phồn thịnh.Cả nước siêng năng thì nước mạnh giàu”.

Trong cái “Cần” mà cán bộ phải thực hiện thì chú ý tới sắp xếp theo kế hoạch, chứ không thể làm ẩu, làm bừa, làm mà không có kết quả, “Công việc bất kỳ to nhỏ, đều có điều nên làm trước, điều nên làm sau”, phải có thứ tự, phải chuẩn bị các thứ sẵn sàng. Chỉ như thế mới “không hao thì giờ, tốn lực lượng, mà việc lại mau thành”. Bên cạnh kế hoạch thì còn phải có phân công và “phân công cho khéo”, phân công đúng người, đúng việc. Ngoài ra người còn dặn dò “Cần” phải đi đôi với “chuyên” và chống lại kẻ địch “lười biếng” trong bản thân và trong tập thể, “người lười biếng là có tội với đồng bào, với Tổ quốc”.

2. “Thế nào là Kiệm”

Kiệm “là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”. Người yêu nước phải thi đua thực hành tiết kiệm. Toàn dân thực hành thi đua tiết kiệm thì kết quả cũng bằng kết quả thi đua tăng gia sản xuất. “Các cơ quan tiết kiệm tiền công và của công, để đỡ tốn ngân quỹ; Chiến sĩ thi đua tiết kiệm súng đạn, bằng cách bắn phát nào trúng phát nấy; Công nhân thi đua tiết kiệm nguyên liệu; Học sinh thi đua tiết kiệm giấy bút; Đồng bào hậu phương thi đua tiết kiệm tiền bạc và lương thực, để giúp đỡ bộ đội; Mỗi người, thi đua tiết kiệm thời giờ”.

Cán bộ, nhân dân phải thực hành tiết kiệm, không chỉ tiết kiệm trong sử dụng của cải vật chất mà còn tiết kiện thời giờ.Bác nói “Thời giờ cũng cần phải tiết kiệm như của cải. Của cải nếu hết, còn có thể làm thêm. Khi thời giờ đã qua rồi, không bao giờ kéo nó trở lại được”, “Muốn tiết kiệm thời giờ, thì việc gì ta cũng phải làm cho nhanh chóng, mau lẹ. Không nên chậm rãi. Không nên “nay lần mai lữa”… Tiết kiệm thời giờ của mình, lại phải tiết kiệm thời giờ của người. Không nên ngồi lê, nói chuyện phím, làm mất thời giờ của người khác”. Người còn căn dặn “muốn tiết kiệm có kết quả tốt, thì phải khéo tổ chức”,biết tổ chức tốt thì mới tiết kiệm được sức lực, thời giờ và vật liệu.

Tiết kiệm không phải là bủn xỉn, và càng không xa xỉ. “Việc đáng tiêu mà không tiêu, là bủn xỉn”.Làm việc kéo dài thời gian, hao phí vật liệu trong sản xuất, ăn sang mặc đẹp trong lúc đồng bào đói khổ, ăn không ngồi rồi trong lúc đang cần kháng chiến và xây dựng đó là xa xỉ. Vì vậy, “Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc lợi ích cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng”.

“Cần” với “Kiệm” phải đi đôi với nhau. Nếu cần mà không kiệm thì “làm chừng nào, xào chừng ấy”. Nếu kiệm mà không cần thì “không tăng thêm, không phát triển được”. Kết hợp cần với kiệm làm cho “bộ đội sẽ đầy đủ, nhân dân sẽ ấm no, kháng chiến sẽ mau thắng lợi, kiến quốc sẽ mau thành công, nước ta sẽ mau giàu mạnh ngang hàng với các nước tiên tiến trên thế giới”.

3. “Thế nào là Liêm”

Bác phân tích “Liêm là trong sạch, không tham lam”. Chữ Liêm không chỉ là việc “người làm quan không đục khoét của dân” mà phải có nghĩa rộng hơn, mọi người đều phải Liêm.Liêm đó là liêm khiết, trong sáng, không tham của cải vật chất, không tham địa vị, không tham sung sướng, không nịnh hót người trên và cũng không nên để người khác tâng bốc mình.

Những người tham tiền, tham của cải, địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon, sống yên đều là bất liêm. Thể hiện của việc bất liêm đó là:“Người cán bộ, cậy quyền thế mà đục khoét dân, ǎn của đút, hoặc trộm của công làm của tư.Người buôn bán, mua 1 bán 10, hoặc mua gian bán lậu chợ đen chợ đỏ, tích trữ đầu cơ.Người có tiền, cho vay cắt cổ, bóp hầu bóp họng đồng bào.Người cày ruộng, không ra công đào mương mà lấy cắp nước ruộng của láng giềng.Người làm nghề (bất cứ nghề gì) nhân lúc khó khǎn mà bắt chẹt đồng bào.Người cờ bạc, chỉ mong xoay của người làm của mình”, “Dìm người giỏi, để giữ địa vị và danh tiếng của mình là đạo vị (đạo là trộm).Gặp việc phải, mà sợ khó nhọc nguy hiểm, không dám làm, là tham vật uý lạo.Gặp giặc mà rút ra, không dám đánh là tham sinh uý tử”.

Cán bộ phải thực hành chữ Liêm trước, để làm kiểu mẫu cho dân. Cán bộ thi đua thực hành liêm khiết, thì sẽ gây nên tính liêm khiết trong nhân dân. Dân phải biết quyền hạn của mình, phải biết kiểm soát cán bộ, để giúp cán bộ thực hiện chữ Liêm. Pháp luật phải thẳng tay trừng trị những kẻ bất liêm.

Hồ Chí Minh cho rằng, muốn thực hiện tốt chữ Liêm phải gắn với Cần và Kiệm. “Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm, là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc vǎn minh tiến bộ”.

4. “Thế nào là Chính”

“Chính nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn. Ðiều gì không đứng đắn, thẳng thắn, tức là tà”. Vì vậy phải luôn đấu tranh để bảo vệ lẽ phải, lên án cái sai, cái xấu trong xã hội.Một người phải cần, kiệm, liêm, nhưng còn phải chính mới là người hoàn toàn.

Người giải thích: “Trên quả đất, có hàng muôn triệu người. Song số người ấy có thể chia làm hai hạng: người thiện và người ác.Trong xã hội, tuy có trǎm công, nghìn việc. Song những công việc ấy có thể chia làm 2 thứ: việc chính và việc tà.Làm việc chính, là người thiện.Làm việc tà, là người ác”.

Để thực hiện Chính thì bất cứ người nào trong xã hội cũng phải tu dưỡng, rèn luyện bản thân; chớ tự kiêu, tự đại; luôn luôn cầu tiến bộ; luôn tự kiểm điểm, tự phê bình. “Tự mình phải Chình trước, mới giúp được người khác Chính. Mình không Chính, mà muốn người khác Chính là vô lý”.

Đối với gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn, đồng bào cả nước và cả loài người thì “phải thực hành chữ bác - ái”, phải yêu quý, kính trọng, giúp đỡ mọi người (trừ bọn Việt gian bán nước, trừ bọn phát xít thực dân).Không được nịnh hót người trên, khinh thường người dưới. “Thái độ phải chân thành, khiêm tốn, phải thật thà đoàn kết. Phải học người và giúp người tiến tới”.

Trong công việc, “phải để công việc nước lên trên, trước việc tư, việc nhà”. Làm cái gì, phụ trách cái gì thì phải làm cho đến nơi, đến chốn, không được ngại khó, sợ nguy hiểm. Trong quá trình làm việc “phải có sáng kiến, phải có kế hoạch, phải cẩn thận, phải quyết làm cho thành công”.Làm lợi cho dân, cho nước thì quyết tâm làm, còn có hại cho nước thì quyết tâm không làm. “Mỗi ngày cố làm một việc lợi cho nước (lợi cho nước tức là lợi cho mình), dù là việc nhỏ, thì một nǎm ta làm được 365 việc. Nhiều lợi nhỏ cộng thành lợi to”.

5. Kết luận

Hồ Chí Minh đánh giá: “Cần, Kiệm, Liêm, Chính là nền tảng của Đời sống mới, nền tảng của Thi đua ái quốc”. Mỗi người đều phải tự thực hiện Cần, Kiệm, Liêm, Chính, cán bộ, đảng viên càng cần thiết phải tu dưỡng bản thân theo những chuẩn mực đạo đức mới. Đó là bốn đức tính của một con người, “Thiếu một đức thì không thành người”.

Sau 70 năm ra đời, tác phẩm “Cần kiệm liêm chính” của Hồ Chí Minh đã trở thành tiêu chuẩn để toàn Đảng, toàn Dân ta tự soi lại mình, chỉnh đốn lại bản thân trong phong cách làm việc, sinh hoạt. Với sự phát triển về kinh tế cũng như những ảnh hưởng tiêu cực của cơ chế thị dẫn tới sự tôn sùng vật chất, chủ nghĩa cá nhân, sự suy thoái đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viênhiện nay thì đọc lại tác phẩm của Bác để thấy được cái hay, cái đẹp của việc xây dựng đạo đức con người, xây dựng đạo đức trong Đảng và trong toàn xã hội.

Đảng ta đã xác định rõ nhiệm vụ phải xây dựng Đảng về đạo đức. Khi tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam hành động của Đảng ta thì quan điểm của Bác vềcần, kiêm,liêm, chính là cẩm nang để chúng ta noi theo, tự soi mình vào đấy để “sáng trong” hơn. Suốt đời phấn đấu cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư theo tấm gương Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành tiêu chí đạo đức của mỗi cán bộ, đảng viên trong thời kỳ hiện nay./.