Tư tưởng Hồ Chí Minh về học lý luận chính trị
và sự vận dụng nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị
tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa
ThS. Phan Thị Hồng
Khoa Xây dựng Đảng
1. Tư
tưởng Hồ Chí Minh về học tập lý luận chính trị
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người đã sớm
ý thức được vai trò quan trọng của lý luận đối với sự nghiệp cách mạng Việt
Nam. Lý luận - theo Hồ Chí Minh - “là sự
tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự
nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử”(1). Vì vậy, “lý luận như
cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế, không
có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi.”(2).
Qua quá trình bôn ba, tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy lý
luận chủ nghĩa Mác – Lênin, khẳng định đây là “chủ nghĩa chân chính nhất, chắc
chắn nhất, cách mạng nhất”, nên đã tích cực truyền bá tư tưởng ấy về nước. Người
đã đem ánh sáng chủ nghĩa Mác - Lênin, ánh sáng của cách mạng Tháng Mười Nga
soi sáng con đường cách mạng Việt Nam, thông qua
việc huấn luyện, đào tạo đội ngũ cán bộ, nhằm giúp họ thấm nhuần chủ nghĩa Mác -
Lênin, nắm bắt được những bài học của
cách mạng thế giới, hiểu rõ được mâu thuẫn của xã hội, tính chất và mục đích, động
lực của cách mạng, giai cấp lãnh đạo, phương pháp, bước đi của cách mạng Việt
Nam. Từ đó, mới có thể biến lý luận cách mạng thành cách mạng vận động.
Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời
về thực hành kiên trì, bền bỉ việc giáo dục lý luận chính trị cho các thế hệ
người Việt Nam yêu nước. Người đã để lại cho cách mạng Việt Nam cả một di sản
to lớn về giáo dục lý luận chính trị. Đó là một hệ thống quan điểm của Người về
khái niệm, vai trò, về nội dung, phương châm, phương pháp dạy và học lý luận
chính trị. Theo Tư tưởng Hồ Chí Minh, để học tốt lý luận chính trị cần phải đảm
bảo các yếu tố sau:
Trước hết, người học cần phải xác định đúng đắn
mục đích của việc học.
Giải thích “vì sao phải học lý luận”, Người chỉ rõ: “Trước hết, Đảng ta
tổ chức trường học lý luận cho cán bộ là để nâng cao trình độ lý luận của Đảng
ta đặng giải quyết sự đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng và tình hình thực tế của Đảng
ta, để Đảng ta có thể làm tốt hơn công tác của mình, hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ
cách mạng vĩ đại của mình”(3). Người đã chỉ dẫn một cách cặn kẽ: “Khi học tập
lý luận thì nhằm mục đích học để vận dụng chứ không phải học lý luận vì lý luận,
hoặc vì tạo cho mình một cái vốn lý luận để sau này đưa ra mặc cả với Đảng. Tất
cả những động cơ học tập không đúng đắn đều phải tẩy trừ cho sạch”.(4)
Theo người, mục đích của học lý luận là
“Học để làm việc; làm người; làm cán bộ; Học để phụng sự Đoàn thể, phụng
sự giai cấp và nhân dân, phụng sự tổ quốc và nhân loại. Và muốn đạt được mục
đích này thì phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”(5). Những dòng chữ bất
hủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành phương châm chỉ đạo việc học tập, đào
tạo cán bộ của Đảng. Lời dạy của Người thể hiện sự nhất quán giữa mục đích và
phương châm, phương pháp học tập, giữa việc trau dồi, nâng cao kiến thức với
rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng. Đây chính là nội dung xuyên suốt trong
tư tưởng Hồ Chí Minh không có cái học nào hơn sự học để làm người, giúp đời, phụng
sự Tổ quốc và Nhân dân, là cái học của người cách mạng, của đạo đức xã hội chủ
nghĩa, của những con người thấm đẫm trong mình lý tưởng cộng sản. Chỉ khi xác định
được mục tiêu, lý tưởng thì người học mới có động lực, mới tự giác, tích cực chủ
động tìm mọi giải pháp để việc học đạt hiệu quả nhất.
Thứ hai, phải có thái độ học tập đúng
Từ việc xác định đúng mục đích học tập, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn người
học cần có thái độ học tập đúng: “Muốn cho việc học tập đạt được mục đích đề
cao lý luận, cải tạo tư tưởng, tăng cường tính đảng, cần phải có thái độ học tập
cho đúng: Phải khiêm tốn, thật thà. Trong Đảng ta trình độ lý luận còn thấp
kém, không ai có thể tự xưng mình là giỏi lý luận. Do đó phải nêu cao tinh thần
khiêm tốn, thật thà…, kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn là kẻ thù số một của học tập”.(6)
Trong quá trình học tập, Người cũng nhắc nhở người học cần nâng cao tinh
thần trách nhiệm: phải tự nguyện, tự giác xem công tác học tập cũng là một nhiệm
vụ mà người cán bộ cách mạng phải hoàn thành cho được, do đó mà tích cực, tự động
hoàn thành kế hoạch học tập, nêu cao tinh thần chịu khó, cố gắng, không lùi bước
trước bất kỳ khó khăn nào trong việc học tập. Thêm vào đó, người học còn phải
có tinh thần đoàn kết giúp đỡ nhau học tập, mạnh dạn phê bình và thật thà tự
phê bình và khi phê bình, tự phê bình thì phải xuất phát từ ý muốn đoàn kết để
đạt đến đoàn kết mới trên cơ sở mới. Giúp bạn cũng chính là giúp mình, có thế
công việc học tập mới nhanh tiến bộ.
Thứ ba, học tập lý luận chính trị phải quán triệt
nguyên tắc lý luận gắn với thực tiễn
Hồ Chí Minh khẳng định: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một
nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin. Thực tiễn không có lý luận hướng
dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý
luận suông… lý luận cách mạng không phải là giáo điều, nó là kim chỉ nam cho
hành động cách mạng; và lý luận không phải là một cái gì cứng nhắc, nó đầy tính
sáng tạo; lý luận luôn luôn cần được bổ sung bằng những kết luận mới rút ra từ
trong thực tiễn sinh động”.(7)
Theo Người, học tập thì theo nguyên tắc: kinh ngiệm và thực tế phải đi
cùng nhau. Thí dụ khoa học chính trị dùng sách vở, bài báo bàn về chiến lược,
chiến thuật làm tài liệu lý luận; lấy lịch sử và kinh nghiệm tranh đấu của Đảng
làm tài liệu thực tế. Người yêu cầu người học, “không phải học để thuộc lòng từng
câu, từng chữ, đem kinh nghiệm của các nước anh em áp dụng một cách máy móc.
Nhưng chúng ta phải học chủ nghĩa Mác - Lênin để phân tích và giải quyết các vấn
đề cụ thể của cách mạng nước ta, cho hợp với điều kiện đặc biệt của nước ta”. Rằng,
chúng ta “phải học tập tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lênin; học tập lập trường,
quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng… giải quyết cho tốt
những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng của chúng ta. Như thế chúng ta học
tập lý luận là cốt để áp dụng vào thực tế”(8).
Những tư tưởng của Người về học tập lý luận chính trị là những bài học
vô giá. Tư tưởng đó không chỉ là cơ sở lý luận cho việc xác định chiến lược đào
tạo con người, chủ trương, đường lối chỉ đạo phát triển nền giáo dục lý luận
cách mạng của Đảng ta qua các thời kỳ cách mạng, mà còn là những bài học, những
kinh nghiệm thực tiễn giáo dục hết sức sinh động, thiết thực và hiệu quả đối với
công tác giáo dục lý luận chính trị hiện nay.
2. Nâng cao chất lượng giảng dạy
lý luận chính trị tại Trường Chính trị Khánh Hòa
Công tác giáo dục lý luận chính
trị cho cán bộ, đảng viên là một bộ phận cơ bản quan trọng trong công tác tư tưởng
của Đảng nhằm thực hiện việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, Cương lĩnh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà
nước trong cán bộ, đảng viên. Trong mỗi giai đoạn cách mạng, việc học tập,
nghiên cứu lý luận chính trị của cán bộ, đảng viên đều có vai trò rất quan trọng.
Giúp cán bộ, đảng viên trang bị đầy đủ, toàn diện hơn, có sự hiểu biết sâu sắc
hơn tri thức lý luận chính trị; giữ vững bản lĩnh chính trị; củng cố, tăng cường
niềm tin vào tương lai của dân tộc, của cách mạng, lý tưởng cộng sản; làm cho
cán bộ, đảng viên tự tin hơn trong công tác; là cơ sở để cán bộ, đảng viên hoàn
thành tốt nhiệm vụ được giao.
Thấm nhuần những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về học tập lý luận
chính trị, hiện nay Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa đã và đang tích cực triển
khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng học tập lý luận
chính trị của Trường. Hàng năm, Nhà trường tổ chức cho học viên đi nghiên cứu thực
tế cuối đợt học; đồng thời, duy trì thường xuyên và tích cực đổi mới các hình
thức sinh hoạt chuyên môn, lồng ghép sinh hoạt chi bộ với sinh hoạt chuyên đề;
tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc dạy và học; đặc biệt, từ năm 2018,
Nhà trường đã tổ chức Hội thi Học viên học giỏi lý luận…, nhờ đó, chất lượng dạy
và học lý luận của Trường không ngừng được tăng lên.
Tuy nhiên, thực
tế hiện nay ở các trường chính trị nói chung và trường chính trị tỉnh Khánh Hòa
nói riêng, học viên học lý luận chính trị còn nặng mang tính hình thức. Không ít cán bộ, đảng
viên chưa tích cực học tập lý luận chính trị, thậm chí không ít người còn có biểu
hiện xem thường và lười học tập lý luận chính trị. Nghị quyết Hội nghị lần
thứ 4, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII đã chỉ rõ, cán bộ, đảng viên
có biểu hiện: nhận thức sai lệch về ý nghĩa, tầm quan trọng của lý luận và
học tập lý luận chính trị; lười học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà
nước...
Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dục lý luận chính trị hiện nay.
Một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến
tình trạng trên là do
một số học viên vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của học tập lý luận
chính trị, chưa coi học lý luận chính
trị là nhiệm vụ chính để nâng cao trình độ, kỹ năng nghiệp vụ, phục vụ cho công tác.
Tính
thụ động trong việc tiếp
thu lý luận chính trị của một bộ phận không nhỏ học viên vẫn còn. Để góp phần khắc phục tình trạng trên, cần phải vận dụng và quán triệt sâu sắc
tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập lý
luận chính trị đến toàn thể học viên. Vậy, để nâng cao chất lượng học tập lý luận chính trị theo tư tưởng Hồ
Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa cần chú ý một số vấn đề sau:
Thứ nhất, cần phải xác định mục đích học tập
đúng đắn cho học viên đúng theo Tư tưởng Hồ Chí Minh
Đây có thể nói là yếu tố quyết định để nâng cao chất lượng học tập lý luận
chính trị của học viên. Bởi chỉ khi có tâm thế và mục đích học tập đúng đắn thì
học viên mới nghiêm túc tham gia học tập, nghiêm túc nghiên cứu để đạt kết quả
học tập tốt nhất. Thực tế cho thấy, dù giảng
viên có đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp nhưng nếu người học không muốn học,
không thích học thì những giải pháp đó cũng không phát huy hiệu quả. Chỉ khi
nào người học nhận thức rõ vai trò của lý luận, thấy cần phải học để nâng cao
trình độ lý luận, năng lực công tác, để phục vụ Đảng, Nhân dân, Tổ quốc tốt
hơn thì họ mới tự giác, tích cực học tập lý luận chính trị. Vì thế, cần phải xác định động cơ học tập đúng
đắn cho học viên. Phải làm cho họ hiểu, học lý luận chính trị không phải là để
được quy hoạch, để “thăng quan, phát tài”. Muốn làm được điều này thì cần phải
đẩy mạnh công tác tuyên truyền về tầm quan trọng của lý luận chính trị, bằng
nhiều hình thức phong phú khác nhau, có thể qua các buổi giảng, các buổi sinh
hoạt lớp, các buổi giao lưu, tiếp xúc với học viên, với những việc làm cụ thể để
cho họ thấy, không có “lý luận cách mạng thì không thể có cách mạng vận động”.
Để từ đó, không ngừng nâng cao nhận thức, tính tự nguyện,
tự giác học tập lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên.
Thứ hai, yếu tố người thầy đóng vai trò rất quan trọng
Người giảng
viên bằng tài nghệ sư phạm, đem tâm huyết của mình truyền lửa cho học viên. Muốn
truyền lửa cho học viên, giảng viên phải là những người có đủ phẩm chất, năng lực,
có niềm tin vững chắc vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vào chủ
nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Đảng ta, từ đó mới truyền
cảm hứng, niềm tin cho người học. Phải nắm vững và hiểu sâu sắc chủ nghĩa Mác -
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng thì tuyên truyền mới thuyết phục.
Người giảng
viên phải nắm chắc lý luận nhưng đồng thời cũng phải gắn lý luận với thực tiễn
trong giảng dạy. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Việc học tập lý luận chính
trị không phải nhằm biến các đồng chí thành những người lý luận suông mà nhằm
làm thế nào cho công tác của các đồng chí được tốt hơn, nghĩa là các đồng chí
phải học tập tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng lập trường, quan điểm
và phương pháp ấy mà giải quyết cho tốt những vấn đề thực tế trong cách mạng của
chúng ta. Như thế học tập lý luận cốt để áp dụng vào thực tế”(9). Người cán bộ
giảng dạy lý luận chính trị đòi hỏi phải có một nền tảng lý luận và vốn thực tiễn
phong phú, để kiểm nghiệm lý luận và nâng nhận thức lý luận lên tầm cao mới. Có
như thế người giảng viên mới có thể thực hiện mục tiêu giáo dục lý luận: “Mục
đích học để vận dụng chứ không phải học vì lý luận”. Muốn gắn lý luận và thực
tiễn trong bài giảng, người giảng viên phải không ngừng cập nhật tình hình địa
phương, trong nước, thế giới,… phải tăng cường đi nghiên cứu, kiểm nghiệm
thực tế để nắm bắt thực tiễn, liên hệ vào bài giảng. Tránh dạy lý luận suông,
“dạy chay” mà phải làm cho người học thấy được vai trò “ngọn đèn pha” của lý luận
đối với thực tiễn; gợi mở cho người học áp dụng lý luận vào lĩnh vực công tác
và cuộc sống.
Thêm vào đó, giảng viên cần đổi mới
mạnh mẽ hơn nữa phương pháp dạy học, lồng ghép sử dụng các phương pháp dạy học
tích cực kết hợp các phương tiện hỗ trợ hiện đại hợp lý. Tuy nhiên, khi kết hợp các phương
pháp cũng cần linh hoạt. Ví dụ,
do các lớp Trung cấp lý luận chính trị - hành chính ở Trường đều có số lượng học
viên đông nên giảng viên phải căn cứ vào số
lượng học viên, cách bố trí sơ đồ lớp để vừa sử dụng vấn đáp, kết hợp phỏng vấn
nhanh và thảo luận nhóm,…
làm sao tất cả học viên có thể tham
gia. Tránh cứng nhắc sử dụng một vài phương pháp trong cả quá trình giảng sẽ gây
nhàm chán cho học viên.
Soạn kỹ giáo
án, nắm chắc nội dung bài giảng
cũng là một yếu tố không thể thiếu. Khi soạn giáo
án giảng viên cần nắm chắc mục tiêu bài giảng cần đạt để theo đó xác định trọng
tâm của bài, tránh giảng lan man những nội dung không cần thiết. Bởi một chuyên
đề lý luận chính trị có nội dung kiến thức lớn, thời gian ngắn không thể truyền
tải hết. Vì thế, muốn học viên không nhàm chán thì bài giảng cần súc tích,
ngắn gọn nhưng vẫn đạt mục tiêu bài giảng.
Thứ ba, về phía Trường Chính trị Khánh Hòa
Để công tác giáo dục lý luận đạt hiệu quả cao, Nhà trường cần tiếp tục tăng
cường công tác thao giảng, dự giờ, nghiên cứu thực tế để không ngừng nâng cao
trình độ lý luận và thực tiễn cho đội ngũ giảng viên và học viên; đồng thời, tiếp
tục đảm bảo các điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện dạy học phù hợp.
Ngoài việc tạo điều kiện về nơi ăn, ở và học tập cho những học viên ở xa,
Nhà trường cần tăng cường hơn nữa việc thực hiện nghiêm các quy chế liên quan đến
việc dạy và học để kịp thời chỉnh đốn thái độ học tập của học viên như: quy chế
thi, kiểm tra, quy chế học viên, nội quy... có biện pháp xử lý nghiêm đối với những
trường hợp vi phạm.
Thứ tư, về phía cơ quan, đơn vị cử cán bộ, đảng viên đi học
Cần xem xét đề cử những cán bộ có năng lực công tác, phẩm chất đạo đức tốt,
có nhu cầu học tập lý luận chính trị để nâng cao trình độ, rèn luyện đạo đức
cách mạng, tâm huyết với nghề nghiệp, chức trách, nhiệm vụ được giao. Đồng thời, phải tăng cường
vai trò kiểm tra, giám sát, thường
xuyên liên lạc với Nhà trường để nắm bắt tình hình học tập của cán bộ đơn vị
mình, nhắc nhở kịp thời những cán bộ chưa thực hiện nghiêm nội quy, quy chế của
Nhà trường. Đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám
sát, các cơ quan, đơn vị cần có sự bố trí, sắp xếp công việc hợp lý, tạo điều
kiện thuận lợi cho các đối tượng được bố trí theo học, giúp họ yên tâm hoàn
thành tốt nhiệm vụ học tập lý luận của mình. Hạn chế tối đa tình trạng vừa đi học
những cũng phải hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan.
Nói tóm lại, việc quán triệt và vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập lý luận
chính trị có vai trò rất quan trọng trong công
tác giáo dục lý luận chính trị ở
Trường Chính trị tỉnh Khánh hòa nói riêng và hệ thống các trường chính trị nói
chung trong giai đoạn hiện nay. Thông qua đào tạo
lý luận chính trị, Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục được xây dựng vững mạnh về chính trị,
tư tưởng, tổ chức, xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo của Đảng, xây dựng con người
mới – con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Vì thế, để hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục
lý luận chính trị đòi hỏi giảng viên và học viên đều phải có sự nỗ lực lớn, phải
thực sự nhận thức sâu sắc ý nghĩa vai trò quan trọng của giáo dục lý luận chính
trị để thay đổi cách nghĩ, cách làm sao cho hiệu quả nhất./.
------------------------
Chú thích:
(1) Hồ Chí minh Toàn tập, Nxb
CTQG, H. 2011, tập 11, tr.96
(2) Sđd, tập 5, tr.273
(3) sđd , tập 11, tr.90
(4) sđd , tập 11, tr.95
(5), sđd tập 6, tr.208
(6) sđd, tập 11, tr.98
(7,8) sđd, tập 11, tr.95
(9) Hồ Chí Minh:
Toàn tập, Nxb. CTQG, H. 2002, t.8, tr.497