Theo Hồ Chí Minh, nông dân là lực lượng đông đảo trong xã hội, có lòng yêu nước nồng nàn, có ý thức cộng đồng sâu sắc. Trong lịch sử dân tộc, giai cấp nông dân luôn là lực lượng chủ lực trong các cuộc đấu tranh giành độc lập và bảo vệ chủ quyền đất nước. Lịch sử đất nước ta phát triển quan hàng nghìn năm vốn dựa vào nông nghiệp là chính, chính vì vậy trong xã hội “đa số dân ta là nông dân. Mỗi việc đều phải dựa vào nông dân”[1] và cho đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời vào ngày 03/02/1930 thì lúc này Nguyễn Ái Quốc và cộng sự đã xác định “Nông dân là một lực lượng rất to lớn của dân tộc, một đồng minh rất trung thành của giai cấp công nhân. Muốn kháng chiến kiến quốc thành công, muốn độc lập thống nhất thật sự ắt phải dựa vào lực lượng của nông dân”[2]. Cách mạng tháng Tám thành công, Nhà nước mới ra đời, nhân dân Việt Nam từ địa vị nô lệ trở thành người làm chủ chế độ mới, bắt tay vào tiến hành cải tạo xã hội nông thôn với nền nông nghiệp lạc hậu, manh mún và nghèo nàn. Trong thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam, Hồ Chí Minh viết: Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp. Nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc. Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn. Nông dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh… Dân muốn ăn no thì phải trồng trọt cho nhiều. Nước muốn giàu mạnh thì phải phát triển nông nghiệp. Vậy chúng ta không nên bỏ hoang một tấc đất nào hết. Chúng ta phải quý mỗi tấc đất như một tấc vàng”[3]. Trên tinh thần đó, Người đã chủ trương từng bước xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn dựa vào nền sản xuất nông nghiệp, muốn làm nông nghiệp trước hết cần phải phát triển sản xuất để đáp ứng những nhu cầu cấp thiết nhất của đời sống nhân dân.

Xác định nông dân là chủ thể, là đối tượng cũng là lực lượng chính trong xây dựng nông thôn, Hồ Chí Minh đã nói: muốn xây dựng và phát triển nông thôn phải có những nông dân có trí tuệ và văn minh. Xây dựng nông thôn mới chính là đổi mới xã hội nông thôn, dựng xây những con người mới bằng cách “sửa đổi cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm việc”[4], “nông thôn của ta, nhà ở của đồng bào phần nhiều đang ọp ẹp, tối tăm, chẳng ra sao, chẳng có hàng lối gì… Bây giờ mình phải đổi mới nông thôn. Nông thôn mình phải quang đãng sạch sẽ”[5]. Thay đổi từ những vấn đề nhỏ nhưng thiết thực nhất để góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, rồi sau đó chính nhân dân sẽ làm cho cuộc sống ấm no, văn minh, hạnh phúc hơn.

Để nâng cao chất lượng cuộc sống của người nông dân cần tập trung vào nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế nông thôn: “Tất cả đường lối, phương châm, chính sách... của Đảng đều chỉ nhằm nâng cao đời sống của nhân dân nói chung, của nông dân nói riêng. Muốn đạt mục đích đó thì nhất định phải củng cố và phát triển hợp tác xã cho thật tốt, phải nâng cao không ngừng thu nhập của xã viên”[6]. Ngay từ thời điểm này tư duy Hồ Chí Minh đã đề cập đến mô hình kinh tế hợp tác xã, bởi theo Người, nông dân muốn giàu, nông nghiệp muốn thịnh, thì cần phải có hợp tác xã vì “Các hợp tác xã nông nghiệp là đội quân hậu cần của quân đội chiến đấu ngoài mặt trận. Các xã viên hợp tác xã là chiến sĩ sản xuất, cần phải cố gắng như chiến sĩ ngoài mặt trận. Các xã viên hợp tác xã phải sản xuất tốt để bộ đội và nhân dân ta ăn no đánh thắng. Vì vậy, nhiệm vụ của các hợp tác xã nông nghiệp, của bà con xã viên, của cán bộ công tác ở nông thôn là rất quan trọng”[7].

Để kinh tế phát triển cần xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn, cụ thể là làm đường, xây dựng nhà ở, phát triển thủy lợi. “Nên làm cho đồng bào thấy rõ lợi ích của việc làm thêm đường sá, tuyên truyền giải thích cho khéo, thì đồng bào tự làm và làm tốt”[8]; “Chúng ta đang chuẩn bị xây dựng nông thôn mới. Việc đầu tiên của nông thôn mới là xây dựng nhà ở cho đàng hoàng”[9]; “Làm thủy lợi thì phải khó nhọc trong vài năm để được sung sướng muôn đời. Làm thủy lợi cần phải kết hợp công trình lớn với công trình vừa và công trình nhỏ; cần phải kết hợp việc giữ nước với việc dẫn nước và việc tháo nước^”[10].

Cùng với kinh tế, cần tập trung vào đẩy mạnh xây dựng lối sống mới, văn hóa mới ở nông thôn. Người chủ trương, trong xây dựng đời sống mới ở nông thôn phải coi trọng văn hóa và coi đó là nền tảng tinh thần, là mục tiêu, động lực của sự phát triển xã hội. Do đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm khi xây dựng nông thôn mới về văn hóa là “phải làm cho cả làng đều biết chữ, biết đạo đức và trách nhiệm của công dân”. Văn hóa phải làm thế nào cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, độc lập, tự do và có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung mà quên lợi ích riêng. Do đó, khi xây dựng nông thôn mới cần chú ý nâng cao nhận thức cho người dân về văn hóa để các giá trị của văn hóa thấm sâu vào tâm trí, tư duy của mỗi người dân, từ đó người dân không ngừng nâng cao nhận thức về văn hóa, hình thành bản lĩnh chính trị, lý tưởng cộng sản với mong muốn đóng góp công sức xây dựng quê hương giàu tình làng nghĩa xóm.

Để phát huy tinh thần trách nhiệm của nông dân trong xây dựng nông thôn mới cần phát huy vai trò của tổ chức Đảng và hệ thống chính trị, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Chính phủ cần phải chuẩn bị kế hoạch xây dựng nông thôn mới và kiểu mẫu xây dựng nhà cho nông dân làm theo”. Cần coi trọng công tác vận động, tuyên truyền, giải thích và làm gương để phong trào xây dựng nông thôn mới trở thành hành động thiết thực. Bởi vì phải chịu khó nói rõ cho mọi người hiểu đời sống mới có ích thế nào, cách thi hành đời sống mới thế nào... Tốt nhất là miệng nói, tay làm, làm gương cho người khác bắt chước. Làm như vậy, nhân dân càng tín nhiệm Đảng, chính quyền càng nêu cao tinh thần tập thể, tinh thần làm chủ, tinh thần chủ động và càng hăng hái lao động sản xuất.

Quan điểm xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của nông dân và xây dựng nông thôn xuất phát từ thực tiễn khách quan, nắm rõ tình hình để vừa dựa vào nông dân để phát triển kinh tế nông nghiệp, qua đó tiến tới xây dựng nông thôn phát triển; đời sống vật chất và tinh thần của người nông dân không ngừng được nâng cao. Các quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh về nông dân và xây dựng nông thôn Việt Nam đã trở thành định hướng quan trọng để Đảng, Nhà nước đề ra đường lối, chủ trương, chính sách đúng đắn về phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân qua các giai đoạn lịch sử, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước, tạo nên những thành tựu to lớn trong nông nghiệp, nông thôn thời kỳ đổi mới.

2) Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nông thôn mới hiện nay

Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X của Đảng đã ban hành Nghị quyết về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong đó khẳng định: Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Nhằm tạo ra sự chuyển biến trong sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông thôn và nâng cao đời sống nông dân, Đảng xác định vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng. Ngày 04/6/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020. Chương trình này hướng đến mục tiêu xây dựng nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh, trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây là minh chứng cụ thể hóa cho sự kế tư tưởng Hồ Chí Minh và triển khai thực hiện vào trong thực tiễn đất nước. Việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới vì vậy diễn ra trên khắp cả nước và đã mang lại những dấu ấn nổi bật về phát triển kinh tế, làm cho nông thôn nước ta đẹp về diện mạo, mới về chất.

Đến hết năm 2023, cả nước có 6.370/8.167 (78%) xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 1.612 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 256 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Có 270 đơn vị cấp huyện được công nhận hoàn thành nhiệm vụ/đạt chuẩn nông thôn mới. Trong số 20 tỉnh, thành phố có 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới, có 05 tỉnh (Nam Định, Đồng Nai, Hà Nam, Hưng Yên và Hải Dương) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Sản phẩm OCOP phát triển nhanh về lượng và nâng cao chất lượng, phát triển thương hiệu; đến nay có 11.056 sản phẩm OCOP đạt 3 sao trở lên (tăng 2.189 sản phẩm) với 5.724 chủ thể tham gia; có gần 20.500 hợp tác xã nông nghiệp và 19.660 trang trại[11].

Những thành tựu quan trọng trong xây dựng nông thôn mới góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, giữ vững an ninh lương thực quốc gia, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế. Bên cạnh những thành tựu đạt được thì vẫn còn đó những vấn đề cần khắc phục, những khó khăn nhất định cần giải quyết và để làm được điều đó cần có sự đoàn kết đồng lòng và hành động của cả hệ thống chính trị, mọi tầng lớp nhân dân. Chúng ta tin tưởng rằng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, quá trình xây dựng nông thôn mới sẽ “góp phần đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển dịch tích cực, tăng tỉ trọng kinh tế công nghiệp và dịch vụ; thu nhập và đời sống vật chất, tinh thần của cư dân nông thôn không ngừng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, số hộ khá và giàu tăng; diện mạo nông thôn Việt Nam có sự thay đổi rõ rệt; niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ ta ngày càng được củng cố, nâng cao” như Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 16-6-2022, đã nêu.

[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.7, tr.56

[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 6, tr. 248

[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.4, tr.134

[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.5, tr.113

[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.12, tr.300

[6] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.13, tr.221

[7] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.15, tr.258

[8] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.14, tr.165

[9] Sđd, tr. 446

[10] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.13, tr. 199

[11] http://tapchinongnghiep.vn/nong-thon-moi/nam-2023-ca-nuoc-co-khoang-6370-xa-dat-chuan-nong-thon-moi-140627