MỘT SỐ ĐIỂM LƯU Ý KHI SOẠN GIÁO ÁN BÀI “PHÁP LUẬT
VÀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM”
TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

ThS. Nguyễn Thị Trà My - ThS. Trần Thị Khánh Hòa
Khoa Nhà nước và pháp luật

Bài “Pháp luật và hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” ở môn học Nội dung cơ bản về nhà nước và pháp luật Việt Nam trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị mới có nhiều sự thay đổi cả về nội dung lẫn số tiết giảng so với chương trình Trung cấp lý luận chính trị – hành chính cũ, cụ thể như sau:

Thứ nhất, số tiết giảng là 16 tiết, giảm 12 tiết so với chương trình cũ. Nội dung này trong chương trình cũ là 28 tiết, bao gồm 02 bài: (1) “Pháp luật và hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, (2) “Nội dung cơ bản một số ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam”. Trong 16 tiết mà trao đổi cùng học viên hết tất cả các nội dung theo giáo trình hiện nay là một thách thức lớn với giảng viên, đòi hỏi phải xác định rõ trọng tâm và phân chia thời gian hợp lý để tránh tình trạng hết thời lượng cho phép mà chưa truyền tải trọn vẹn nội dung yêu cầu.

Thứ hai, có nhiều sự thay đổi về nội dung:

Ở mục 1 bàn về pháp luật xã hội chủ nghĩa, có 04 tiểu mục là: (1) Nguồn gốc và bản chất của pháp luật, (2) Đặc điểm của pháp luật xã hội chủ nghĩa, (3) Các mối quan hệ của pháp luật, (4) Vai trò của pháp luật xã hội chủ nghĩa. So với chương trình cũ, giáo trình mới đã bổ sung thêm 02 nội dung là: đặc điểm của pháp luật xã hội chủ nghĩa và mối quan hệ giữa pháp luật với quy phạm xã hội khác.

Ở mục 2 bàn về hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa, có 03 tiểu mục là: (1) Khái niệm hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa, (2) Cấu trúc của hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa, (3) Một số ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Mục này thay đổi rất nhiều so với chương trình cũ. Trước đây, chúng ta chỉ nghiên cứu 06 ngành luật cơ bản và phân tích rõ các chế định của ngành luật đó. Hiện nay, học viên phải nghiên cứu 12 ngành luật gồm: Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Dân sự, Luật Hình sự, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Kinh tế, Luật Lao động, Luật Đất đai, Luật Tài chính, Luật Ngân hàng, Luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hình sự. Như vậy, chương trình mới đã bổ sung thêm 06 ngành luật và nội dung của từng ngành luật đã được rút gọn.

Ở mục 3 bàn về mục tiêu và quan điểm xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có 02 tiểu mục là: (1) Mục tiêu, (2) Quan điểm. Ở mục này, giáo trình mới đã cập nhật mục tiêu, quan điểm theo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII và các văn bản pháp luật mới.

Để đảm bảo được mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, tư tưởng của bài học, giảng viên được phân công đứng lớp cần phải đầu tư nghiên cứu kỹ giáo trình, tăng cường thêm kiến thức lý luận mới cũng như kiến thức thực tiễn. Là những giảng viên được phân công soạn giảng bài học này, sau khi tham dự Lớp tập huấn giáo trình Trung cấp lý luận chính trị do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức vào tháng 7 năm 2021, chúng tôi đã tiến hành thực hiện soạn giáo án. Trong quá trình nghiên cứu soạn giảng, chúng tôi nhận thấy để đảm bảo chất lượng của giáo án thì cần phải lưu ý một số điểm như sau:

Một là, khi xây dựng phương án phân bổ thời gian, giảng viên cần đảm bảo rằng các vấn đề mà giáo trình đề cập sẽ được truyền tải đến người học một cách đầy đủ nhất nhưng phải có trọng tâm, trọng điểm. Trên cơ sở lĩnh hội những chia sẻ của thầy cô Học viện, chúng tôi xác định trọng tâm của bài học bao gồm những nội dung sau: 1.1.Nguồn gốc và bản chất của pháp luật; 1.4.Vai trò của pháp luật xã hội chủ nghĩa; 2.3.Một số ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Do vậy, chúng tôi đầu tư phần lớn thời gian cho những nội dung này.

Theo quy định của Học viện, bài “Pháp luật và hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” được bố trí giảng dạy trong 16 tiết (01 tiết tương đương 45 phút). Để đạt được mục tiêu nói trên, chúng tôi cân nhắc phương án phân bổ thời gian cụ thể như sau: mục 1 là 04 tiết, mục 2 là 10 tiết (trong đó tiểu mục 2.3 là 08 tiết) và mục 3 là 02 tiết.

Tiểu mục 2.3 yêu cầu người dạy truyền đạt đến học viên những nội dung cơ bản của 12 ngành luật, bao gồm: khái niệm, đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh, nguồn luật và nêu một số chế định cơ bản. Trong 08 tiết (tương ứng với 360 phút),  giảng viên phải trình bày trọn vẹn chừng ấy nội dung với mục tiêu giúp học viên hiểu rõ bản chất, nhận diện và phân biệt một số ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam thì thiết nghĩ đó là điều thật sự quá khó khăn. Do vậy, chúng tôi sẽ không chia đều thời gian cho 12 ngành luật mà xác định đầu tư một số nội dung mang tính trọng điểm như: Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Hình sự, Luật Dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Kinh tế, Luật Lao động và Luật Đất đai. Đối với 4 ngành luật còn lại, tùy công việc đặc thù của đại đa số học viên ở mỗi lớp mà giảng viên điều chỉnh số tiết nhiều hay ít cho phù hợp.

Hai là, giảng viên có thể chủ động đảo thứ tự trình bày ở các ngành luật nếu thấy cần thiết nhưng phải đảm bảo nội dung cốt lõi của giáo trình. Thiết nghĩ, mục tiêu hàng đầu của mỗi người giảng dạy là kiến thức được truyền đạt đến học viên một cách dễ hiểu nhất có thể. Do vậy, khi nhận thấy rằng nếu đặt ngành Luật Hình sự nghiên cứu song hành với Luật Dân sự hay nghiên cứu Luật Tố tụng hình sự trong sự so sánh với Luật Tố tụng dân sự thì sẽ giúp học viên nhận diện bản chất tốt hơn, chúng tôi đã đi đến quyết định sắp xếp lại thứ tự trình bày của các ngành luật này, không còn giống thứ tự như trong giáo trình.

Ba là, ở phần nguồn luật, giáo trình trình bày còn chung chung. Giảng viên cần dẫn rõ hơn các văn bản pháp luật đang có hiệu lực thi hành và kể cả những văn bản pháp luật hết hiệu lực thi hành để điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trước thời điểm văn bản mới có hiệu lực.

Bốn là, ở mục 1, giảng viên cũng cần xác định nội dung trọng tâm để tập trung kiến thức. Học viên của lớp Trung cấp lý luận chính trị rất đặc thù, phần lớn có kiến thức pháp lý khá vững chắc, sâu rộng ở nhiều lĩnh vực và càng ngày càng được tích lũy nhiều hơn bằng kinh nghiệm làm việc của bản thân. Do vậy, ở phần kiến thức nền tảng, giảng viên nên khoanh vùng trung tâm sẽ giúp bài giảng lôi cuốn, hấp dẫn hơn.

Năm là, giảng viên tích cực sử dụng và kết hợp một cách hài hòa, khéo léo các phương pháp giảng dạy tích cực nhằm tạo không khí lớp học thêm sôi nổi, để mỗi học viên phát huy tối ưu tri thức và trải nghiệm làm việc của mình.

Trên đây là một số điểm lưu ý mà chúng tôi đút kết được khi nghiên cứu soạn giáo án bài “Pháp luật và hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị mới. Thiết nghĩ, đó là tiền đề để chúng tôi đạt được những hiệu quả tối ưu trong quá trình thực giảng trên lớp./.