Trong tác phẩm “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, quan điểm lấy Nhân dân một lần nữa Tổng Bí thư đặc biệt nhấn mạnh: “Chúng ta cần một xã hội mà trong đó sự phát triển là thực sự vì con người… Và, chúng ta cần một hệ thống chính trị mà quyền lực thực sự thuộc về nhân dân, do nhân dân và phục vụ lợi ích của nhân dân, chứ không phải chỉ cho một thiểu số giàu có”[1]. Theo đó, sự lãnh đạo của Đảng hướng vào vị trí trung tâm là Nhân dân, nhằm khơi thông nguồn lực và sức sáng tạo vô tận của Nhân dân; đồng thời, chăm lo xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp cho Nhân dân.

Thực tiễn qua các giai đoạn phát triển đất nước việc phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân, phát huy sức mạnh Nhân dân, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc luôn có sự đổi mới để đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn đặt ra như: từ việc thực hiện các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân cho đến việc vận động quần chúng Nhân dân tuân thủ pháp luật, chính sách xóa nhà tạm nhà dột nát cho người nghèo… Ngoài ra, một số phong trào tiêu biểu như: Dân vận khéo, Dân vận chính quyền, chương trình xây dựng nông thôn mới, phong trào thi đua “Đẩy mạnh phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ hiện đại, thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí”… với nhiều mô hình tiêu biểu, tấm gương điển hình tiên tiến đã có hiệu ứng lan toả sâu rộng, góp phần vào việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, các nhiệm vụ chính trị của từng địa phương, đơn vị.

Những thành tựu của công cuộc đổi mới đã khẳng định chủ trương, đường lối đúng đắn của Đảng và vai trò, trách nhiệm của Nhân dân; làm tăng thêm lòng tin và khơi dậy tinh thần tích cực, hăng hái của các tầng lớp nhân dân tham gia vào các phong trào cách mạng, thi đua yêu nước, thể hiện sinh động sự gắn bó mật thiết của mối quan hệ giữa Đảng và Nhân dân.Từ đó tạo sự gắn bó khăng khít giữa Đảng với Dân, Đảng luôn thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, đưa đất nước phát triển qua từng giai đoạn, phù hợp với tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế.

2. Phát huy vai trò trách nhiệm của Nhân dân trong công cuộc xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Thứ nhất, phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong sự nghiệp cách mạng của Đảng

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước tiếp tục thể chế hóa, cụ thể hóa việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân thành các văn bản pháp luật và chỉ đạo tổ chức thực hiện. Những nỗ lực đó vừa phát huy tốt chế độ dân chủ đại diện, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp, vừa thực hiện tốt chế độ dân chủ trực tiếp ở cơ sở, để nhân dân bàn bạc và quyết định trực tiếp những công việc quan trọng, thiết thực, gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời, đa dạng hóa các hình thức, biện pháp để phát huy vai trò của nhân dân tham gia xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.

Thứ hai, phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong việc đóng góp ý kiến xây dựng các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Trong Bài phát biểu tại Hội nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ rõ: “Đảng và Nhà nước đề ra đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật tạo nền tảng chính trị, pháp lý, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền làm chủ của nhân dân; khẳng định “vai trò chủ thể, vị trí trung tâm” của nhân dân trong toàn bộ quá trình xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc”.

Phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong việc đóng góp ý kiến xây dựng các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng nền dân chủ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, và thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội.

Nhân dân là người trực tiếp chịu tác động của các chủ trương, đường lối, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước. Để Nhân dân có thể tham gia đóng góp hiệu quả vào các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, cần có các hoạt động tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ của nhân dân trong việc xây dựng chính sách, pháp luật. Điều này giúp Nhân dân hiểu rõ hơn về vai trò của mình và cách thức tham gia vào quá trình xây dựng đất nước

Thứ ba, phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

 Nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, và các lý luận cách mạng tiên tiến, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Để bảo vệ và phát huy nền tảng tư tưởng này, sự tham gia của Nhân dân có vai trò quan trọng, vì Nhân dân không chỉ là lực lượng chủ yếu trong việc xây dựng đất nước mà còn là người bảo vệ và phát huy các giá trị tư tưởng ấy trong thực tế. Nhân dân có quyền và nghĩa vụ tham gia vào việc phản biện, phê phán các quan điểm sai trái, thù địch, các âm mưu xuyên tạc nhằm làm suy yếu nền tảng tư tưởng của Đảng. Qua các hoạt động giám sát, đấu tranh, Nhân dân có thể giúp Đảng điều chỉnh và củng cố lý luận, từ đó bảo vệ được giá trị tư tưởng, lý luận.

Thứ tư, phát huy vai trò của Nhân dân trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Nhân dân, với vai trò là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp của tham nhũng và tiêu cực, có quyền và nghĩa vụ tham gia vào công tác phòng, chống tham nhũng. Vì vậy, việc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là một nhiệm vụ của toàn xã hội. Trong đó, Nhân dân đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, tố cáo và ngăn chặn những hành vi sai trái của các thế lực thù địch.

Thứ năm, phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh

Nhân dân trực tiếp phản ánh, góp ý với cấp ủy về công tác cán bộ, chủ trương, đường lối của Đảng. Nhân dân có quyền góp ý, kiến nghị đối với tổ chức đảng và chính quyền, phát hiện yếu kém, khuyết điểm của tổ chức và cá nhân cán bộ, đảng viên, nhất là những hành vi tiêu cực, tham nhũng, lãng phí, “lợi ích nhóm”; hoặc tổ chức để nhân dân tham gia xây dựng, chỉnh đốn Đảng thông qua hoạt động của các cấp, các ngành, đối thoại, tiếp công dân, tiếp nhận và kịp thời chỉ đạo xử lý đơn, thư khiếu nại, tố cáo, giải quyết kiến nghị, phản ánh chính đáng của nhân dân, trong đó có những vấn đề liên quan đến đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Đại hội XIII đặt ra nhiệm vụ phải tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức, hành động của các cấp ủy đảng, hệ thống chính trị về công tác dân vận; tăng cường đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác dân vận của các cơ quan lãnh đạo của Đảng, cơ quan quản lý nhà nước và cả hệ thống chính trị; phát huy vai trò của nhân dân tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh trong tình hình mới.

Thứ sáu, phát huy vai trò của Nhân dân trong mối quan hệ lớn giữa thực hành dân chủ và tăng cường pháp chế, bảo đảm kỷ cương xã hội

Thực hành dân chủ và tăng cường pháp chế, bảo đảm kỷ cương xã hội là mối quan hệ lớn được Đại hội XIII của Đảng bổ sung. Tăng cường pháp chế là yếu tố bảo đảm, bảo vệ quyền dân chủ của Nhân dân được thực hành thực chất và rộng rãi trong thực tiễn; trong khi đó, thực hành dân chủ được mở rộng và phát huy sẽ là điều kiện và tiền đề để pháp chế được tăng cường và kỷ cương trong xã hội được tôn trọng. Trong mối quan hệ lớn giữa thực hành dân chủ, tăng cường pháp chế và bảo đảm kỷ cương xã hội, thì nhân dân luôn vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu. Trên tinh thần đó, thể chế về dân chủ ngày càng được hoàn thiện cả phương diện đường lối, chính sách và pháp luật, cũng như triển khai thực hiện trong thực tiễn cuộc sống.

3. Một số giải pháp phát huy vai trò của Nhân  dân trong xây dựng và phát triển đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới-kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Một là, nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm của Nhân dân trong xây dựng và phát triển đất nước về việc thực hiện vận dụng sáng tạo bài học “lấy dân làm gốc” của tư tưởng Hồ Chí Minh đảm bảo thực chất, chặt chẽ trong xây dựng và thúc đẩy mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân. Điều này được khẳng định trong các văn kiện Đại hội Đảng từ trước đến nay. Hiến pháp năm 2013 cụ thể hóa quan điểm của Đảng trong mối quan hệ với Nhân dân tại Điều 4: Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình. Hiến pháp cũng quy định rõ tại Điều 2, Điều 3: Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.

 Trong nhận thức và hành động của mỗi cán bộ, đảng viên, nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, có quyền tham gia vào các công việc của Nhà nước, giám sát hoạt động quản lý nhà nước và phản biện xã hội, quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước, làm chủ vận mệnh của bản thân, làm chủ vận mệnh của đất nước.

Hai là, đảm bảo tốt nhất yêu cầu “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nghĩa là tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Nhà nước phục vụ nhân dân, gắn bó mật thiết với nhân dân, thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân; có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô trách nhiệm, lạm quyền, xâm phạm quyền dân chủ của nhân dân; giữ nghiêm kỷ cương xã hội, nghiêm trị mọi hành động xâm phạm đến lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân

Ba là, chăm lo lợi ích vật chất và tinh thần của Nhân dân; lấy hạnh phúc, ấm no của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu trong mọi hoạt động của Đảng và Nhà nước. Đảng nêu nhiệm vụ quan trọng là “cải thiện toàn diện đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân” với các vấn đề trọng tâm như an sinh xã hội, an ninh con người, xây dựng môi trường văn hóa, đạo đức xã hội lành mạnh; nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, chất lượng dân số, chính sách việc làm, thu nhập; phát huy dân chủ và nâng cao dân trí. Đảng không chỉ quan tâm nâng cao đời sống Nhân dân ở diện rộng theo từng giai cấp, tầng lớp mà còn “quan tâm đến mọi người dân”.

Bốn là,  phát huy dân chủ phải gắn liền với nâng cao dân trí, bảo đảm dân quyền. Đó là lý do ngay sau khi cách mạng thành công, trong bộn bề công việc cấp thiết, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào bình dân học vụ để nâng cao dân trí và tiến hành Tổng tuyển cử để thực hành quyền dân chủ của nhân dân. Trong quá trình đổi mới đất nước, trình độ dân trí không ngừng nâng cao, ý thức và năng lực làm chủ của nhân dân ngày một cải thiện; thể chế thực thi các quyền làm chủ của nhân dân được xác lập cụ thể và đầy đủ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Năm là, củng cố, hoàn thiện cơ chế, cơ sở pháp lý thực hành dân chủ ở cơ sở, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia quá trình phản biện xã hội thực chất, hiệu quả. Bảo đảm quyền dân chủ tức là người dân được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời (dân biết), người dân được trực tiếp theo dõi, giám sát các quá trình quản lý xã hội (dân kiểm tra) để kịp thời phát hiện những hành vi tiêu cực của cán bộ, đảng viên, giúp các cơ quan chức năng đưa ra ánh sáng những sai phạm, phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời hành vi tham nhũng.

Có thể khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về “lấy dân làm gốc” vừa là phương châm hoạt động, vừa là quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình lãnh đạo cách mạng. Đó vừa là sự kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử; vừa là sự vận dụng sáng tạo, phát triển những quan điểm đó vào thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, với thời cơ, vận hội và thách thức đan xen, cấp ủy, chính quyền và tổ chức đoàn thể, mỗi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân - nền tảng của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Cội nguồn của mọi thành tựu đó là do Ðảng ta có đường lối đổi mới đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với xu thế, quy luật vận động, phát triển của cách mạng Việt Nam, phù hợp với thể chế chính trị một Đảng lãnh đạo, cầm quyền; phù hợp với lợi ích, nguyện vọng hợp pháp, chính đáng của Nhân dân và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

[1] Nguyễn Phú Trọng: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2022, tr. 21 - 22