Văn hoá là nguồn lực cho sự phát triển đất nước, là “sức mạnh mềm” của mỗi dân tộc. Sức hấp dẫn ở các giá trị vật chất và tinh thần của văn hoá giúp quảng bá hình ảnh về lịch sử, con người, đất nước. Từ đó không những tạo ra giá trị kinh tế từ các sản phẩm văn hóa và dịch vụ văn hoá, mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội khác. Văn hóa còn góp phần chuyển giao tri thức, giáo dục thẩm mỹ, giúp truyền tải các giá trị văn hóa - xã hội quan trọng, là một ngành sản xuất, một lĩnh vực đóng góp cho tăng trưởng kinh tế cũng như góp phần bảo đảm cho phát triển bền vững. Đại hội Đảng lần thứ XIII khẳng định: “Văn hóa thực sự là động lực, đột phá phát triển kinh tế, xã hội, hội nhập quốc tế”[1]

Quan điểm của Đảng về phát huy vai trò của văn hóa với sự nghiệp đổi mới đất nước.

Nhận thức vai trò quan trọng của văn hóa đối với sự nghiệp phát triển đất nước, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, đặc biệt trong quá trình đổi mới đất nước, Đảng ta luôn quan tâm, chú trọng phát huy vai trò của văn hóa. Nghị Trung ương 5 khóa VIII (7/1998) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã coi văn hóa “là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”[2], và đi đến khẳng định, chăm lo gìn giữ và phát triển đời sống văn hóa tinh thần là nhân tố quyết định để có sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Đến Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khoá XI (6/2014), Đảng ta một lần nữa chủ trương xây dựng và phát triển văn hoá, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Đại hội XII của Đảng tiếp tục nhấn mạnh, phải “xây dựng văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm cho sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc”[3]

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII tổng kết, đánh giá thành tựu và bài học kinh nghiệm trong 35 năm sự nghiệp đổi mới, Đảng ta đã thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế trong lĩnh vực văn hóa: “lĩnh vực văn hóa xã hội chưa có nhiều đột phá, hiệu quả chưa cao. Văn hóa chưa được quan tâm tương xứng với kinh tế và chính trị, chưa thực sự trở thành nguồn lực, động lực nội sinh của sự phát triển bền vững đất nước. Vai trò của văn hóa trong xây dựng con người chưa được xác định đúng tầm, còn chiều hướng coi trọng chức năng giải trí đơn thuần. Thiếu những tác phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật lớn phản ánh sinh động tầm vóc công cuộc đổi mới, có tác dụng tích cực đối với con người. Môi trường văn hóa xã hội tiếp tục bị ô nhiễm bởi các tệ nạn xã hội, tham nhũng, tiêu cực”[4].

Trên cơ sở đó, Đại hội đã nhấn mạnh: “Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy mạnh mẽ giá trị văn hoá, con người Việt Nam và sức mạnh thời đại, huy động mọi nguồn lực, phát triển nhanh và bền vững trên cơ sở khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đến năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao”[5].

Như vậy, quan điểm xây dựng văn hóa của Đảng là vấn đề xuyên suốt được thể hiện rõ trong các nghị quyết của các kỳ đại hội, điều đó đã minh chứng rằng, văn hoá là nguồn lực có một vai trò, vị trí hết sức quan trọng trong dòng chảy chung của sự phát triển đất nước. Thành tựu đạt được qua 35 năm đổi mới là minh chứng sinh động cho sự đúng đắn, khoa học trong chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng về phát huy vai trò của văn hóa. Với chủ trương đúng đắn này, nước ta đã đạt được những thành tựu rất đáng kể trong phát huy giá trị văn hoá, góp phần để nước ta có một vị thế vững chắc như hôm nay.

Một số giải pháp phát huy vai trò của văn hóa trong sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay theo tinh thần Đại hội Đảng lần thứ XIII.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, để tiếp tục phát huy sức mạnh của văn hóa, góp phần đem lại những lợi ích đa dạng về kinh tế, xã hội, Đảng ta với tầm nhìn chiến lược đã có những giải pháp phù hợp để tiềm năng văn hóa Việt Nam có thể biến chuyển thành động lực tích cực phục vụ sự phát triển bền vững đất nước. Trong văn kiện Đại hội XIII về chiến lược phát triển tổng thể đất nước, Đảng ta đã khẳng định đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, phát triển nhanh và bền vững đất nước; đảm bảo gắn kết chặt chẽ và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, trong đó: “Phát triển kinh tế xã hội là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần; đảm bảo quốc phòng, an ninh là trọng yếu, thường xuyên”[6].

Trên tinh thần đó, Đại hội XIII đã nêu ra những định hướng, giải pháp toàn diện để phát triển văn hóa Việt Nam, phát huy hơn nữa vai trò của văn hóa cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Cụ thể là:

Thứ nhất, “phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hoá, bảo đảm vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế”[7].

Sức mạnh của văn hóa là mạch nguồn xuyên suốt toàn bộ lịch sử của dân tộc, nó làm nên sức sống mãnh liệt, giúp cộng đồng dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, thách thức cả về mặt tự nhiên và mặt xã hội để trường tồn và không ngừng phát triển. Vì thế, cần phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Trong những nguồn lực tạo nên sức mạnh mềm Việt Nam, sự đa dạng văn hóa là một trong những yếu tố quan trọng, không chỉ tạo nên sức hấp dẫn to lớn của Việt Nam đối với thế giới bên ngoài, mà còn là nền tảng hình thành nội lực cho sự phát triển của đất nước. Sự đa dạng của các nền văn hóa, các cộng đồng văn hóa ở Việt Nam tạo ra môi trường để tăng cường tình đoàn kết, sự gắn bó giữa các cộng đồng. Để các giá trị “văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực đột phá cho phát triển kinh tế - xã hội”, đáp ứng những yêu cầu mới của thời đại. Trong xu thế hội nhập quốc tế hóa, chúng ta vừa phải bảo vệ, gìn giữ, phát huy những đặc trưng bản sắc văn hóa dân tộc, vừa mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa mới, tiến bộ của văn hóa nhân loại.

Thứ hai, “xây dựng môi trường văn hoá một cách toàn diện ở gia đình, nhà trường, cộng đồng dân cư, trong các cơ quan đảng, nhà nước, đoàn thể, doanh nghiệp để văn hoá thực sự là động lực, đột phá phát triển kinh tế, xã hội, hội nhập quốc tế”[8]

Muốn xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, muốn phát huy được sức mạnh của văn hóa thì trước hết phải tạo ra được môi trường văn hóa lành mạnh toàn diện. Chỉ khi có môi trường văn hóa lành mạnh, tích cực thì mới phát huy được tính tích cực của mỗi cá nhân. Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh để mỗi gia đình thực sự là nơi hình thành, nuôi dưỡng nhân cách văn hóa và giáo dục nếp sống cho mỗi người. Ở phương diện cá nhân, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo phải đề cao tính tiên phong, gương mẫu trong văn hoá ứng xử của người lãnh đạo các cơ quan, đơn vị, cán bộ, công chức và đảng viên góp phần giáo dục, rèn luyện, định hướng con người về nhân cách, lối sống.

Thứ ba, “nâng cao vai trò của văn hoá, nghệ thuật trong việc bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách của con người Việt Nam, nhất là trong thế hệ trẻ. Bảo đảm quyền hưởng thụ, tự do sáng tạo trong hoạt động văn hoá, nghệ thuật của mỗi người dân và cộng đồng”.[9]

Đại hội XIII nhấn mạnh cần phải xây dựng con người Việt Nam có nhân cách, lối sống tốt đẹp; có “tinh thần yêu nước, ý chí tự cường, tự hào dân tộc, tính cộng đồng và khát vọng vươn lên”; “giàu lòng nhân ái, khoan dung, chân thành, tín nghĩa, trọng đạo lý, đức tính cần cù, chăm chỉ, tiết kiệm, sáng tạo, hiện đại”[10]. Đồng thời, khuyến khích, tạo điều kiện để mọi người dân phát huy các năng lực tự do sáng tạo trong mọi lĩnh vực của đời sống. Tức là tạo ra cơ chế, môi trường thuận lợi, tốt nhất để để con người có điều kiện phát triển toàn diện năng lực, tố chất của mình, góp phần phục vụ công cuộc phát triển đất nước. Một môi trường xã hội tốt, trong sạch, lành mạnh mang các giá trị văn hóa phải là môi trường tạo được các điều kiện tốt nhất cho sự phát triển các tài năng, cho sự sáng tạo cho con người.

Thứ tư, “hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp văn hoá; phát triển những sản phẩm, loại hình văn hoá độc đáo có sức lan toả để quảng bá, giới thiệu ra thế giới”[11].

Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cơ chế chính sách để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa; tạo dựng môi trường pháp lý phù hợp và thuận lợi hơn cho các hoạt động sáng tạo, sản xuất, phân phối và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa. Kết nối mạng lưới, tích cực tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa với các nước, các tổ chức quốc tế; gắn văn hóa với các sự kiện ngoại giao, giao lưu văn hóa khu vực và quốc tế để nâng cao khả năng hội nhập quốc tế, để “lan toả để quảng bá, giới thiệu ra thế giới” các giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời tiếp thu chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần đổi mới văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

          Từ thực tiễn hơn 35 năm đổi mới đất nước, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định, “đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”[12], nhưng so với xu thế phát triển của thời đại, nguồn lực vốn có của đất nước và kỳ vọng từ nhân dân thì chúng ta cần phải nỗ lực nhiều hơn. Sự nỗ lực ấy trước hết phải bắt nguồn từ văn hóa, cần phải xây dựng nền văn hóa Việt Nam thật sự tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, cần phải quán triệt và vận dụng linh hoạt, sáng tạo những chủ trương, đường lối phát triển văn hoá của Đảng trong Nghị quyết Đại hội XIII vào thực tiễn cuộc sống, cần phải quán triệt sâu sắc quan điểm “phát triển văn hóa, xây dựng con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự nghiệp đổi mới” để hoàn thành khát vọng xây dựng một đất nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc theo đúng tinh thần của văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII.

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự Thật, Hà Nội, tr.262

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội. tr.55

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự Thật, Hà Nội, tr.126

[4]  Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự Thật, Hà Nội, tr.84

[5] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự Thật, Hà Nội, tr.206.

[6] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự Thật, Hà Nội, tr.33-34

[7] [8] Sđd, tr.262

[9]  [10]Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự Thật, Hà Nội, tr.263

[11] Sđd, tr.264

[12] Sđd, tr.25