PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN BỀN VỮNG Ở TỈNH KHÁNH HÒA
THEO TINH THẦN ĐẠI HỘI XIV CỦA ĐẢNG
ThS. Mai Thị Quỳnh Tú
ThS. Trần Lê Na
[Giảng viên Khoa Xây dựng Đảng]
Trên cơ sở quán triệt tinh thần Đại hội XIV của
Đảng, trong đó có chủ trương về phát triển kinh tế biển từ góc độ phát triển bền
vững và thịnh vượng dài hạn, coi chất lượng tăng trưởng và chất lượng sống của
Nhân dân là thước đo trung tâm. Kinh tế biển của Khánh Hòa đang có những đóng
góp to lớn trong cơ cấu tăng trưởng của tỉnh, đặc biệt ở các lĩnh vực du lịch
biển – đảo, thủy sản và cảng biển – logistics, nhưng còn nhiều những thách thức
về môi trường và quản trị phát triển đặt ra trong giai đoạn mới.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp
tục khẳng định yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, đổi mới mô hình tăng trưởng,
nâng cao chất lượng tăng trưởng, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường,
chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội.
Trong tư duy phát triển đó, không gian biển được xác định là một trong những động
lực tăng trưởng quan trọng, đồng thời là không gian chiến lược về quốc phòng,
an ninh và hội nhập quốc tế.
Đối với
tỉnh Khánh Hòa, kinh tế biển giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúc
phát triển. Với vị trí trung tâm vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, đường bờ biển
dài, nhiều vịnh kín gió và hệ sinh thái biển đa dạng, Khánh Hòa được Bộ Chính
trị xác định là địa phương có vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế biển
của cả nước theo Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển tỉnh đến năm
2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong bối cảnh, nghiên cứu phát triển kinh tế biển
bền vững ở Khánh Hòa không chỉ có ý nghĩa thực tiễn đối với địa phương mà còn
góp phần làm rõ cách thức cụ thể hóa tinh thần Đại hội XIV của Đảng vào điều kiện
phát triển của một tỉnh ven biển trọng điểm.
Những
năm gần đây, kinh tế Khánh Hòa phục hồi và tăng trưởng khá nhanh, trong đó kinh
tế biển đóng vai trò động lực chủ yếu. Theo số liệu công bố chính thức của Cục
Thống kê, GRDP 9 tháng năm 2024 của tỉnh tăng 10,45% so với cùng kỳ; GRDP năm
2024 theo giá so sánh 2010 ước đạt hơn 64.875 tỷ đồng, tăng 10,16% so với năm
2023, thuộc nhóm địa phương có tốc độ tăng trưởng cao của cả nước.
Kết quả này phản ánh sự đóng góp rõ nét của các ngành kinh tế biển trong cơ cấu
tăng trưởng của tỉnh.
Du lịch
biển – đảo tiếp tục là trụ cột quan trọng nhất. Năm 2024, Khánh Hòa đón hơn
10,6 triệu lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế hơn 4,5 triệu lượt; tổng
thu từ khách du lịch ước đạt khoảng 52.272 tỷ đồng.
Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2025 với khoảng 16,4 triệu lượt
khách doanh thu 66,7 nghìn tỷ đồng.
Các con số này cho thấy sức hút lớn của du lịch biển Khánh Hòa, đồng thời khẳng
định vai trò lan tỏa của ngành này đối với thương mại, dịch vụ, việc làm và thu
nhập của người dân ven biển.
Bên cạnh
du lịch, thủy sản và nuôi biển là thế mạnh truyền thống. Năm 2024, tổng sản lượng
thủy sản toàn tỉnh ước đạt 125.750 tấn, trong đó sản lượng khai thác khoảng
104.180 tấn và nuôi trồng khoảng 22.570 tấn.
Một số mô hình nuôi biển, đặc biệt là nuôi tôm hùm, đang được chuyển dần theo
hướng quản lý bền vững, chú trọng kiểm soát môi trường nước, dịch bệnh và truy
xuất nguồn gốc sản phẩm, nhằm nâng cao giá trị gia tăng và giảm rủi ro.
Lĩnh
vực cảng biển và logistics nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Sản lượng
hàng hóa thông qua Cảng Cam Ranh năm 2024 tăng mạnh. Sự gia tăng nhanh của sản
lượng hàng hóa cho thấy tiềm năng phát triển các dịch vụ logistics, hậu cần biển,
góp phần đa dạng hóa cơ cấu kinh tế biển của tỉnh.
Tuy
nhiên, thực tiễn cũng cho thấy nhiều thách thức. Áp lực môi trường tại các khu
vực ven biển, vịnh kín gió và điểm du lịch trọng điểm gia tăng; nguy cơ suy giảm
hệ sinh thái biển nếu phát triển thiếu kiểm soát là hiện hữu. Chất lượng tăng
trưởng du lịch còn phụ thuộc vào mùa vụ; giá trị gia tăng trên mỗi lượt khách
chưa tương xứng với tiềm năng. Nuôi biển vẫn đối mặt với rủi ro về môi trường,
quy hoạch vùng nuôi và thị trường tiêu thụ. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu phải
điều chỉnh mô hình phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững hơn.
Sau
quá trình sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính theo chủ trương của Trung
ương, không gian phát triển biển của tỉnh Khánh Hòa được tổ chức lại theo hướng
liền mạch, mở rộng và đa tầng, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển
tổng hợp. Khánh Hòa có đường bờ biển dài hơn 490 km, quản lý vùng biển rộng
trên 20.000 km² với hơn 200 đảo, đảo đá và bãi cạn lớn nhỏ. Trên không gian đó,
tỉnh sở hữu ba vịnh biển lớn và có giá trị đặc biệt là vịnh Vân Phong, vịnh Nha
Trang và vịnh Cam Ranh – những vịnh kín gió, nước sâu, có ý nghĩa nổi trội về
sinh thái, du lịch, cảng biển và quốc phòng, an ninh.
Sau sắp
xếp, không gian biển của tỉnh được quản lý theo hướng liên thông giữa ven bờ –
đầm, vịnh – biển xa bờ, cho phép tổ chức lại phát triển kinh tế biển theo chuỗi
giá trị liên ngành. Đồng thời, sự đa dạng sinh thái biển gia tăng rõ nét, tạo nền
tảng cho phát triển du lịch sinh thái biển, nuôi biển công nghệ cao và bảo tồn
gắn với khai thác hợp lý. Tuy nhiên, quy mô lớn và tính đa dạng cao cũng làm
gia tăng tính phức hợp trong quản lý, đòi hỏi phải chuyển từ quản lý theo ngành
sang quản trị tích hợp.
Từ đó
có thể thấy, không gian biển sau sắp xếp vừa mở ra dư địa phát triển lớn, vừa đặt
ra yêu cầu cao hơn về tư duy phát triển và phương thức quản trị nhằm bảo đảm mục
tiêu thịnh vượng bền vững.
Nghị
quyết số 36-NQ/TW, ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến
lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm
2045 đã đặt nền tảng tiếp cận tích hợp, coi bảo vệ hệ sinh thái biển là điều kiện
tiên quyết để phát triển dài hạn. Nghị quyết số 09-NQ/TW, ngày 28/01/2022 của Bộ
Chính trị về tiếp tục cụ thể hóa định hướng này đối với Khánh Hòa, xác định tỉnh
trở thành trung tâm kinh tế biển, đô thị biển lớn của cả nước.
Đại hội
XIV phát triển các quan điểm trên theo hướng nhấn mạnh chất lượng tăng trưởng,
không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, tăng cường đổi mới sáng tạo
và nâng cao hiệu lực quản trị phát triển. Đối với Khánh Hòa, tinh thần này hàm
ý yêu cầu chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều
sâu, lấy năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng làm thước đo chủ yếu của
tăng trưởng kinh tế biển.
Những
kết quả đạt được và các thách thức đặt ra từ thực tiễn phát triển kinh tế biển ở
tỉnh Khánh Hòa cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển nhằm
chuyển hóa lợi thế biển thành thịnh vượng bền vững cho địa phương trong giai đoạn
mới, trong đó, chú ý một số giải pháp quan trọng:
Một là, hoàn thiện quản trị không gian biển theo hướng tích hợp, lấy quy
hoạch làm công cụ điều phối phát triển. Quy hoạch không gian biển và ven biển cần
bảo đảm hài hòa giữa du lịch, thủy sản, cảng biển, đô thị ven biển và bảo tồn
sinh thái, hạn chế xung đột lợi ích và phát triển tự phát.
Hai là, nâng cấp mô hình du lịch biển theo hướng chất lượng cao và bền vững.
Trên nền tảng kết quả 2024–2025, chính sách du lịch cần chuyển trọng tâm từ
tăng số lượng khách sang tăng giá trị trên mỗi lượt khách, kéo dài thời gian
lưu trú, phát triển sản phẩm du lịch xanh và quản lý tải du lịch tại các khu vực
nhạy cảm về sinh thái.
Ba là, tái cấu trúc nuôi biển theo hướng công nghệ cao, kiểm soát môi trường
và truy xuất nguồn gốc. Việc chuẩn hóa quy trình nuôi, nâng cao chất lượng giống,
thức ăn và quản lý vùng nuôi sẽ góp phần giảm rủi ro, nâng cao thu nhập của ngư
dân và mở rộng thị trường tiêu thụ bền vững.
Bốn là, phát triển cảng biển và logistics gắn với bảo vệ môi trường và an
toàn hàng hải. Cần coi logistics biển là trụ cột tăng trưởng mới, đồng thời bảo
đảm tiêu chuẩn môi trường, an toàn và hiệu quả sử dụng tài nguyên không gian
ven biển.
Năm là, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản trị nhà nước
trong phát triển kinh tế biển. Sự lãnh đạo thống nhất, cùng với sự tham gia của
doanh nghiệp và cộng đồng, là nhân tố quyết định để chuyển hóa lợi thế biển
thành thịnh vượng thực chất.
Phát
triển kinh tế biển bền vững ở tỉnh Khánh Hòa trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết
Đại hội XIV của Đảng là con đường tất yếu để hiện thực hóa mục tiêu phát triển
nhanh, bền vững và thịnh vượng trong giai đoạn phát triển mới.