GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG NGHIỆP ỨNG DỤNG
CÔNG NGHỆ CAO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KHÁNH VĨNH

ThS. Tô Thị Hải Quyên
Phó trưởng khoa Lý luận cơ sở

Hiện nay cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đã và đang phát triển mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, việc ứng dụng những thành tựu của nó vào trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội là tất yếu khách quan. Theo đó, xu hướng phát triển ngành nông nghiệp (NN) hiện nay ở Việt Nam nói chung và tỉnh Khánh Hòa nói riêng là ứng dụng công nghệ cao (CNC) vào sản xuất góp phần phát triển nền NN hàng hóa, giảm chi phí, tăng năng suất, sản lượng, cải thiện thu nhập cho các nông hộ; góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường; thúc đẩy phát triển kinh tế của địa phương.

Khánh Vĩnh là huyện miền núi của tỉnh Khánh Hòa, NN vẫn giữ vị trí, vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của huyện. Thời gian vừa qua, để nâng cao giá trị các sản phẩm NN, chính quyền địa phương đã thực hiện nhiều giải pháp nhằm thực hiện cơ cấu lại ngành NN theo hướng phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội (KT - XH) và lợi thế của địa phương như: điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển KT - XH đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030; Đề án chuyển đổi cơ cấu ngành NN theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững đến năm 2025, định hướng đến năm 2030… Đồng thời, triển khai các biện pháp đẩy mạnh việc chuyển giao ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ (KHCN) vào sản xuất NN, từng bước góp phần làm thay đổi tư duy và phương pháp tổ chức sản xuất của người nông dân. Nhờ đó, lĩnh vực sản xuất NN ứng dụng CNC đã thu hút sự tham gia đầu tư của các hộ sản xuất NN trên địa bàn huyện. Từ chỗ bà con nông dân chỉ biết trồng trọt, chăn nuôi theo kinh nghiệm, đến nay nhiều hộ nông dân đã biết áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào các khâu của quá trình sản xuất, thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình, tiến tới hình thành và phát triển các trang trại, vùng sản xuất hàng hóa gắn với thị trường tiêu thụ…, qua đó tạo bước chuyển biến tích cực trong sản xuất NN.

Theo số liệu của phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thông huyện cung cấp, tính đến năm 2022, đã có khoảng 67 hộ sản xuất NN tham gia mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP trong tổng số 9261 hộ sản xuất NN trên địa bàn huyện.

Có thể khẳng định, sự phát triển của kinh tế hộ (KTH) theo hướng ứng dụng CNC đã và đang đóng góp ngày càng tích cực vào thực hiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế của huyện như giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho các hộ NN, góp phần xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội và cung ứng đầu vào lương thực, thực phẩm phục vụ khu vực công nghiệp, dịch vụ, du lịch của địa phương. Cụ thể ở bảng dưới đây:

Trong thời gian tới, để tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của KTH trong sản xuất NN ứng dụng CNC, cần tập trung thực hiện những nhóm giải pháp sau:

1. Nhóm giải pháp phát huy vai trò của các cấp ủy đảng và chính quyền địa phương đối với phát triển kinh tế hộ trong sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn huyện Khánh Vĩnh

Thứ nhất, công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch nhằm phát triển kinh tế hộ trong sản xuất NN ứng dụng CNC

Trên cơ sở Quy hoạch phát triển ngành NN của Quyết định 386/QĐ-UBND năm 2017 điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội huyện Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa đến năm 2025, có tầm nhìn đến năm 2030: “Đẩy mạnh việc chuyển dịch cơ cấu trong nội bộ ngành, xây dựng cơ cấu hợp lý giữa sản xuất nông nghiệp - lâm nghiệp, trồng trọt - chăn nuôi - dịch vụ NN, gắn phát triển NN với công nghiệp chế biến và phát triển ngành nghề nông thôn, xây dựng các mô hình canh tác tối ưu để gia tăng giá trị sản lượng và lợi nhuận trên một đơn vị diện tích sản xuất NN. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu theo hướng sản xuất hàng hóa, hình thành các vùng chuyên canh phù hợp với tiềm năng và thế mạnh của địa phương, gắn sản xuất với thị trường tiêu thụ”, các cấp chính quyền ở địa phương cần tiếp tục rà soát lại quy hoạch phát triển sản xuất ngành, lĩnh vực sao cho phù hợp với mục tiêu phát triển sản xuất NN của huyện, nhất là các sản phẩm chủ lực gắn với việc đẩy mạnh ứng dụng CNC. Sau khi đã được phê duyệt, phương án quy hoạch cần được công khai và kiểm tra, giám sát thường xuyên. Đồng thời, chính quyền các xã và thị trấn phải nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác quy hoạch ngành NN trên địa bàn để tổ chức thực hiện có hiệu quả các nội dung quy hoạch phù hợp với điều kiện cụ thể từng địa phương trên địa bàn.

Cùng với việc hoàn thiện quy hoạch các khu, vùng NN ứng dụng CNC, việc nghiên cứu xây dựng quy hoạch các sản phẩm chủ lực trên cơ sở lợi thế và thế mạnh của từng xã và thị trấn phải phù hợp với quy hoạch chung của huyện. Quy hoạch phát triển các sản phẩm chủ lực trong sản xuất NN ứng dụng CNC cần gắn với nhu cầu thị trường trong tỉnh và cả nước, phù hợp với điều kiện hiện có của địa phương, mặt khác phải đảm bảo sự thống nhất trong vùng tránh tình trạng các địa phương xây dựng quy hoạch các sản phẩm chủ lực tương đồng nhau dẫn đến cạnh tranh trong thu hút đầu tư cũng như giải quyết đầu ra cho sản phẩm.

Xây dựng quy hoạch về phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng về giao thông và thủy lợi, hạ tầng phục vụ sản xuất theo hướng hiện đại, đảm bảo đáp ứng các điều kiện cho thu hút đầu tư vào NN ứng dụng CNC. Hệ thống thuỷ lợi, giao thông, hệ thống cung cấp điện, nước, quanh các vùng nguyên liệu tập trung. Đồng thời, tăng cường liên kết theo các hiệp hội ngành hàng để điều phối sản xuất và lưu thông hàng hóa nông sản thuận lợi. Tiến tới xây dựng các cụm sản xuất nông sản theo hướng CNC.

 Thứ hai, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, cung cấp kịp thời thông tin thị trường để phát triển kinh tế hộ trong sản xuất NN ứng dụng CNC

Thông qua Đài Truyền thanh - Truyền hình huyện, hệ thống trạm truyền thanh các xã và hệ thống cán bộ cơ sở... đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến các nông hộ nắm được chủ trương, định hướng, cơ chế chính sách đổi mới trong phát triển nông nghiệp để tổ chức sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản một cách có hiệu quả. Thường xuyên đưa tin, tuyên truyền về các mô hình thành công, các kinh nghiệm, cách làm hay, sáng tạo trong sản xuất để hướng dẫn cho các hộ nông dân học tập, vận dụng vào sản xuất.

Trong quá trình tuyên truyền, các địa phương, cơ quan, đơn vị bám sát quan điểm, mục tiêu tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao thu nhập cho nông dân, giảm nghèo và phát triển bền vững. Tùy theo điều kiện cụ thể, mỗi địa phương thực hiện rà soát, điều chỉnh quy hoạch, lựa chọn một số sản phẩm chính có lợi thế trên thị trường để ưu tiên phát triển.

Tăng cường sự giám sát của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc các cấp, phát huy vai trò nòng cốt của các đoàn thể chính trị trong tái cơ cấu nông nghiệp, xây dựng nông thôn. Nâng cao năng lực tổ chức quản lý và hoạt động của hợp tác xã, tổ hợp tác nông nghiệp trong việc cung cấp dịch vụ nông nghiệp đầu vào, đầu ra, chế biến nông sản sau thu hoạch và tiếp cận thị trường cho các thành viên.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, chú trọng đổi mới cải cách hành chính đối nhằm tạo điều kiện phát triển kinh tế hộ trong sản xuất NN ứng dụng CNC

Chính quyền địa phương đẩy mạnh việc cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa, công khai hóa các thủ tục liên quan đến các chính sách ưu đãi để bảo đảm thuận lợi nhất cho KTH trong sản xuất NN ứng dụng CNC phát triển; thực hiện tốt công tác tuyên truyền, quán triệt nội dung chương trình phát triển sản xuất NN theo hướng CNC trên địa bàn huyện để tập trung huy động nhân lực, tài lực của địa phương, cũng như thu hút đầu tư từ địa phương khác trong tỉnh vào quá trình phát triển lĩnh vực NN ứng dụng CNC của địa phương.

Tiếp tục kiện toàn bộ máy quản lý, cải tiến phương thức quản lý, lề lối làm việc, nâng cao năng lực hoạt động. Đặc biệt chú trọng việc xây dựng, hoàn thiện nguyên tắc làm việc và quy chế phối hợp trong hệ thống bộ máy quản lý. Từ đó, chấm dứt tình trạng vừa chồng chéo, vừa bỏ sót nhiệm vụ, lĩnh vực, đối tượng quản lý, bảo đảm tính đồng bộ trong vận hành của cả hệ thống quản lý, giúp tăng cường vai trò quản lý nhà nước đối với các hộ kinh doanh trong NN trên địa bàn. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin một cách toàn diện, đồng bộ trong giải quyết thủ tục hành chính. Thực hiện công khai, minh bạch về quy hoạch, thủ tục hành chính và chính sách thu hút đầu tư.

Các sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn, sở Tài chính, sở Kế hoạch và đầu tư phối hợp với ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện cập nhật thường xuyên, công khai các nguồn vốn đầu tư chính thống, đặc biệt nguồn vốn vay ưu đãi trong NN và phát triển nông thôn từ Trung ương, từ các quỹ đầu tư phát triển của các tổ chức trong nước. Từ đó cung cấp các thông tin về thủ tục vay vốn, đồng thời sẽ hướng dẫn các hộ nông dân trên địa bàn có thể tiếp cận với các nguồn vốn này.

Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh cùng với Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện cần giải quyết nhanh chóng thủ tục cấp đất cho các hộ gia đình có nhu cầu đất để xây dựng cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nhân dân nói chung. Cần tiếp tục chỉ đạo đẩy nhanh quá trình dồn điền, đổi thửa, đất sản xuất NN, xây dựng chính sách cho phép và khuyến khích tích tụ ruộng đất một cách hợp pháp đối với các nông hộ có kinh nghiệm sản xuất NN.

Thứ tư, cơ chế, chính sách hỗ trợ để thu hút các hộ nông dân đầu tư vào NN ứng dụng CNC, đồng thời khuyến khích các hộ NN đăng ký thành lập doanh nghiệp NN

Đối với chính sách đất đai: thực hiện hiệu quả Nghị định số 62/2019/NĐ-CP ngày 11/7/2019 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 35/2015/NĐ-CP ngày 13/4/2015 của Chính phủ về quản lý, sử dụng đất trồng lúa. Tạo điều kiện để hộ gia đình tích tụ ruộng đất hình thành vùng sản xuất lớn theo quy định của Luật Đất đai.

Đối với thời hạn giao đất NN cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đã kéo dài từ 20 năm lên 50 năm, đã tạo điều kiện khuyến khích cho nông dân gắn bó hơn với đất và yên tâm sản xuất.

Các chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình, các đơn vị đầu tư sản xuất NN và chuyển đổi cơ cấu cây trồng như: Nghị định số 52/2018/NĐ-CP, ngày 12 tháng 4 năm 2018 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn; Nghị định số 57/2018/NĐ-CP ngày 17 tháng 4 năm 2018 của Chính phủ về cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào NN nông thôn; Nghị định số 77/NĐ-CP ngày 16 tháng 5 năm 2018 của Chính phủ về Quy định hỗ trợ phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng và tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm nước; Nghị định số 98/NQ-CP ngày 05 tháng 7 năm 2018 của Chính phủ về Chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm NN; Nghị định số 53/NĐ-CP ngày 17 tháng 7 năm 2019 của Chính phủ về Giải pháp khuyến khích, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào NN, hiệu quả, an toàn và bền vững và một số cơ chế, chính sách của tỉnh.

Chính sách hỗ trợ vốn: Các tổ chức tín dụng tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ gia đình cá nhân tiếp cận được nguồn vốn và hưởng chính sách ưu đai về lãi xuất để đầu tư phát triển sản xuất trong lĩnh vực NN nông thôn trên địa bàn huyện. Cần nhanh chóng triển khai gói tín dụng ưu đãi dành hộ nông dân có điều kiện ứng dụng CNC. Đơn giản thủ tục hành chính để tạo điều kiện cho họ dễ dàng vay vốn. Bên cạnh đó, đối với dự án NN ứng dụng CNC cần có cơ chế cho vay trọn gói, không cho vay theo từng giai đoạn, vì mỗi tổ chức tín dụng có một mục tiêu khác nhau, nếu ngân hàng này cho vay, ngân hàng kia chưa cho vay thì dự án khó triển khai. Đồng thời, cho phép các dự án NN ứng dụng CNC được cấp tín dụng theo yêu cầu, không phải tuân theo quy định một khách hàng không được vay quá 15 % vốn tự có của ngân hàng hiện nay. Bởi đặc thù của các dự án NN ứng dụng CNC là cần nhiều vốn, quy mô lớn, thời gian kéo dài và thu hồi chậm. Trong khi đa phần các tổ chức tín dụng trong huyện và tỉnh quy mô nhỏ, nguồn vốn ít, nếu cho vay như quy định trên thì một ngân hàng không đủ vốn theo tỷ lệ quy định để đáp ứng cho một dự án lớn.

Chính sách hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực: Chất lượng nguồn nhân lực trong quá trình ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại vào sản xuất nông nghiệp là vấn đề có ý nghĩa rất lớn đối với việc nâng cao hiệu quả đóng góp của KTH trong NN đối với quá trình phát triển KT-XH của huyện. Do vậy, cần có cơ chế khuyến khích và hỗ trợ bộ phận kinh này trong việc phát triển nguồn nhân lực. Cụ thể:

Một là, cần tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả Đề án đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Trong quá trình đào tạo người lao động trong lĩnh vực sản xuất NN ứng dụng CNC cần phải có sự liên kết chặt chẽ và hỗ trợ của các cơ sở đào tạo để chủ động đưa ra những yêu cầu về trình độ chuyên môn của nguồn lao động, từ đó các cơ sở đào tạo có thể xây dựng chương trình, nội dung đào tạo phù hợp với yêu cầu thực tế. Muốn vậy, cần tăng cường công tác tuyên truyền, tư vấn học nghề; phối hợp tốt với Trường Trung cấp nghề để ưu tiên đào tạo các nghề phục vụ trực tiếp các chương trình nông nghiệp của huyện, đặc biệt nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Đồng thời, làm tốt việc khảo sát, dự báo nhu cầu học nghề của lao động để có phương án dạy nghề cho lao động nông thôn.

Hai là, nghiên cứu, ban hành chính sách hỗ trợ đào tạo nâng cao trình độ tay nghề, kiến thức cho nông dân nhằm đủ khả năng nắm bắt thông tin thị trường, pháp lý, ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ. Về lâu dài, huyện cần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho NN CNC với những bước đi và lộ trình cụ thể, gắn với nhu cầu thị trường lao động. Đưa nội dung NN CNC vào đào tạo nghề trên địa bàn huyện, gắn đào tạo với thực tiễn triển khai những khu, vùng NN CNC. Đẩy mạnh hợp tác đào tạo nhân lực cho phát triển NN CNC ở địa phương.

Ba là, lựa chọn đúng đối tượng học nghề, đủ điều kiện áp dụng kiến thức nghề sau khi học, góp phần giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu lao động, tăng thu nhập cho người dân nông thôn. Mở rộng mạng lưới dạy nghề, triển khai các chương trình đào tạo nghề cho học sinh dân tộc, vùng nông thôn;

Chính sách hỗ trợ phát triển việc ứng dụng khoa học công nghệ: đẩy nhanh thực hiện các dự án, chương trình hỗ trợ phát triển NN, nông thôn. Trong đó, chú trọng công tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới vào sản xuất, thu hoạch, bảo quản và chế biến nông sản hàng hóa, đặc biệt là công nghệ sinh học, CNC về giống cây con và áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất theo hướng xây dựng nền NN kỹ thuật cao, an toàn vệ sinh thực phẩm; áp dụng đồng bộ quy trình hoàn chỉnh, từng bước nâng cao trình độ sản xuất của nông dân và hướng tới mục tiêu sản xuất, tiêu thụ theo hợp đồng, theo tiêu chuẩn (ViệtGAP), có sức cạnh tranh cao.

Chính sách hỗ trợ các hộ nông dân có khả năng chuyển đổi thành trang trại, doanh nghiệp để có điều kiện ứng dụng CNC vào sản xuất NN. Để khuyến khích các hộ cá thể chuyển đổi thành trang trại và doanh nghiệp, chính quyền địa phương cần phối hợp với các sở ban ngành trong tỉnh xây dựng chuyên mục hỗ trợ doanh nghiệp mới thành lập với các nội dung, tài liệu hướng dẫn quy trình thủ tục thuế, từ việc ghi chép, lưu trữ sổ sách kế toán, chứng từ đến thông báo phát hành hóa đơn, đăng ký mã số thuế, kê khai thuế. Đồng thời hạn chế tối đa việc thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp và chỉ thực hiện tối đa 1 lần/năm; có chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp.

Thứ năm, đổi mới các hình thức liên kết nhằm thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa của các hộ sản xuất NN

Liên kết nhằm thúc đẩy việc sản xuất và tiêu thụ nông sản là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất NN, góp phần xây dựng nền NN hàng hóa, nâng cao thu nhập cho nông dân. Để nâng cao sức cạnh tranh của bộ phận KTH trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường, cần chú trọng mở rộng liên kết kinh tế giữa hộ sản xuất NN với các bộ phận khác trong thành phần KTTN và các thành phần kinh tế khác và liên kết vùng một cách có hiệu quả.