Đầu tháng 12/1972, sau khi đơn phương tuyên bố hoãn không thời hạn Hội nghị Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, đế quốc Mỹ đã quyết định mở cuộc tập kích chiến lược bằng đường không vào miền Bắc nước ta với tên gọi Chiến dịch “Linebacker II” nhằm đánh phá, huỷ diệt tiềm lực kinh tế, quốc phòng miền Bắc, trọng tâm là Hà Nội, Hải Phòng, gây sức ép buộc chúng ta phải chấp nhận ký Hiệp định Paris theo các điều khoản có lợi cho Mỹ. Trong 12 ngày đêm (18 đến 30/12/1972) chiến đấu anh dũng, kiên cường, mưu trí, sáng tạo, quân và dân ta đã đánh bại hoàn toàn cuộc tập kích chiến lược đường không quy mô lớn chưa từng có - chủ yếu bằng B-52 của Mỹ, làm nên chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” lẫy lừng, bắn rơi 81 máy bay các loại, trong đó có 34 chiếc B-52, tiêu diệt và bắt sống hàng trăm giặc lái Mỹ”[1]. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, “siêu pháo đài bay B-52” - Niềm tự hào của không quân chiến lược Hoa Kỳ thảm bại, phải chịu thiệt hại nặng nề nhất. Sau thất bại này, nhà cầm quyền Mỹ phải tuyên bố ngừng ném bom từ vĩ tuyến 20 trở ra và chấp nhận quay trở lại bàn đàm phán. Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về “chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam” được ký kết, mở ra thời cơ chiến lược quan trọng để Đảng lãnh đạo toàn dân thực hiển tổng tiến công và nổi dậy thống nhất đất nước.

Biên đội Mig-21 rút kinh nghiệm sau trận bắn rơi F-4 yểm hộ cho các lực lượng đánh B-52,

ngày 27-12-1972 - Ảnh tư liệu

50 năm đã trôi qua nhưng âm hưởng của chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” năm 1972 vẫn vang vọng mãi như một khúc tráng ca bất tử của tinh thần yêu nước Việt Nam. Những bài học kinh nghiệm quý báu được đúc kết là những vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.

Một là, kiên định đường lối lãnh đạo của Đảng, xây dựng ý chí quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm lược

Nhân tố quyết định thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nói chung và Chiến dịch Phòng không cuối tháng 12/1972 nói riêng là đường lối chiến tranh nhân dân đúng đắn, sáng tạo của Đảng. Nhờ đường lối đó, cùng với phương châm chỉ đạo chiến lược tài tình, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo quân và dân cả nước phát huy sức mạnh tổng hợp, ý chí quyết đánh, quyết thắng quân xâm lược của toàn dân tộc để giành thắng lợi từng bước, tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn. Trong cuộc tập kích chiến lược đường không cuối năm 1972, đế quốc Mỹ sử dụng lực lượng lớn máy bay chiến lược B-52 (một trong bộ ba vũ khí răn đe chiến lược của chúng), hòng đưa “Hà Nội trở lại thời kỳ đồ đá”, đè bẹp tinh thần, ý chí chiến đấu của nhân dân ta và giành lợi thế để ép ta trong đàm phán, song đã thất bại thảm hại. Sự thất bại đó là tất yếu, bởi chúng ta có sức mạnh do nhiều yếu tố tạo thành; trong đó, yếu tố quan trọng, quyết định nhất là sự lãnh đạo của Đảng đã đề ra những quyết sách đúng đắn và kịp thời để quân và dân ta, trực tiếp là quân và dân Hà Nội, nòng cốt là lực lượng phòng không - không quân chủ động tiến hành công tác chuẩn bị và thực hành chiến dịch, nêu cao ý chí chiến đấu, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hy sinh, “vạch nhiễu tìm thù”, hiệp đồng chiến đấu chặt chẽ, lựa chọn cách đánh phù hợp, đánh bại “pháo đài bay B-52”, làm nên chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không”.

Phát huy bài học về Chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, chúng ta phải luôn kiên định đường lối, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Trên cơ sở đó, kết hợp chặt chẽ các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại; đẩy mạnh xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc; xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, nhất là Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; ưu tiên hiện đại hóa một số quân chủng, binh chủng, lực lượng. Chú trọng xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trên từng khu vực, địa bàn, nhất là trên các địa bàn chiến lược trọng điểm; trong đó, cần hướng mạnh về cơ sở, chăm lo bảo đảm, nâng cao đời sống nhân dân và giáo dục cho thế hệ trẻ về mục tiêu, lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, tinh thần tự lực tự cường, truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Hai là, đánh giá đúng tình hình, dự báo sớm, chính xác âm mưu của kẻ thù, chủ động lên phương án tác chiến.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang trong giai đoạn ác liệt nhất, từ thực tiễn hoạt động của quân Mỹ trên chiến trường, cùng với tư duy chiến lược về nhận định, đánh giá và dự báo tình hình nhạy bén của Đảng và Bác Hồ. Năm 1967, chủ tịch Hồ Chí Minh triệu tập đồng chí Phùng Thế Tài, Phó Tổng Tham mưu trưởng và đồng chí Đặng Tính, Chính ủy kiêm Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân đến báo cáo tình hình. Bác nhận định: “Sớm muộn rồi đế quốc Mỹ cũng sẽ đưa B-52 ra đánh Hà Nội, rồi có thua nó mới chịu thua. Phải dự kiến trước tình huống này càng sớm càng tốt, để có thời gian mà suy nghĩ chuẩn bị. Chú nhớ là trước khi thua ở Triều Tiên, đế quốc Mỹ đã hủy diệt Bình Nhưỡng. Ở Việt Nam, Mỹ sẽ nhất định thua, nhưng nó chỉ thua sau khi thua trên bầu trời Hà Nội”[2].

Quán triệt sự chỉ đạo của Bác, trên cơ sở dày công nghiên cứu rút kinh nghiệm từ thực tiễn chiến đấu và những hiểu biết ngày càng nhiều về vũ khí, khí tài, các thủ đoạn hoạt động của địch, sự hỗ trợ to lớn trong xây dựng, huấn luyện lực lượng của các chuyên gia Liên Xô, qua một số lần bổ sung, điều chỉnh, đến tháng 9/1972, Quân chủng Phòng không - Không quân cơ bản hoàn thiện được “Phương án đánh máy bay B-52”. Vì thế, khi đế quốc Mỹ tiến hành cuộc tập kích chiến lược đường không, chủ yếu bằng máy bay B-52 tập trung vào Hà Nội, Hải Phòng, ta không bị bất ngờ; ngược lại, còn chủ động hoàn toàn cả về chiến lược, chiến dịch và chiến thuật; sớm có sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, cả “tinh thần và lực lượng”.

Trong giai đoạn hiện nay, tình hình thế giới và khu vực có nhiều thay đổi rất nhanh, phức tạp, khó lường. Do vậy, công tác dự báo chiến lược cần phải được tăng cường, bảo đảm dự báo kịp thời, chính xác các tình huống, từ đó chủ động xây dựng các phương án ứng phó phù hợp. Với công tác quốc phòng, an ninh cần: Tích cực, chủ động xây dựng kế hoạch, phương án tác chiến, nâng cao trình độ, khả năng sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ[3].

Ba là, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; đấu tranh quân sự với đấu tranh ngoại giao

Trong thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nói chung, thiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” nói riêng, nhân dân ta đã nhận được sự đoàn kết, ủng hộ, giúp đỡ to lớn cả về vật chất, tinh thần của bạn bè quốc tế, nhất là sự giúp đỡ quý báu, chí nghĩa, chí tình của Liên Xô, Trung Quốc và các nước xã hội chủ nghĩa anh em khác về vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại. Bên cạnh đó là sự ủng hộ to lớn của nhân loại tiến bộ trên khắp năm châu, trong đó có nhân dân tiến bộ Mỹ đối với cuộc chiến tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam. Vì thế, đó không chỉ là chiến thắng của sức mạnh ý chí và trí tuệ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh, mà còn là thắng lợi chung của các lực lượng xã hội chủ nghĩa, của phong trào cách mạng và nhân dân tiến bộ trên thế giới.

Kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị, ngoại giao, ta đã làm cho nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới hiểu rõ cuộc chiến đấu chính nghĩa của nhân dân ta. Khi Mỹ cố tình dây dưa để chối bỏ dự thảo Hiệp định Paris đã được hai bên thỏa thuận, Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã kịp thời ra tuyên bố về “tình hình cuộc đàm phán về Việt Nam hiện nay”. Bản tuyên bố nói rõ những diễn biến của cuộc đàm phán; những vấn đề chủ yếu của Hiệp định Paris đã được hai bên thỏa thuận và vạch rõ thái độ thiếu nghiêm chỉnh, thiếu thiện chí của Mỹ đã gây ra tình hình rất nghiêm trọng đe dọa phá vỡ việc lập lại hòa bình ở Việt Nam. Bằng những sách lược kịp thời, đúng đắn trong đấu tranh chính trị, ngoại giao, ta đã tận dụng các diễn đàn quốc tế để đấu tranh cô lập Mỹ. Khi Mỹ dùng không quân chiến lược B-52 đánh Hà Nội, Hải Phòng để ép ta, do nắm chắc âm mưu của Mỹ, ta vẫn kiên định mục tiêu cách mạng, giữ vững những điều đã thỏa thuận trong văn bản do ta soạn thảo trước đó. Cuối cùng phía Mỹ buộc phải ký Hiệp định Paris, rút hết quân về nước. Đó là minh chứng hùng hồn về trí tuệ sáng suốt và tài năng của Đảng trong kết hợp đúng đắn sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, giữa đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị, ngoại giao.

Trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay cần phải tiếp tục quán triệt sâu sắc và thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, trọng tâm là Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về thực hiện có hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội trong bối cảnh nước ta tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới; Nghị quyết 806-NQ/QUTW ngày 31/12/2013 của Quân ủy Trung ương về hội nhập quốc tế và đối ngoại về quốc phòng đến năm 2020 và những năm tiếp theo. Trên cơ sở đó, tiếp tục “chủ động, tích cực tham gia các cơ chế đa phương về quốc phòng, an ninh theo tư duy mới về bảo vệ tổ quốc. Kiên quyết, kiên trì đấu tranh, làm thất bại mọi âm mưu, hành động can thiệp của các thế lực thù địch vào công việc nội bộ, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh quốc gia và ổn định chính trị đất nước”[4].

50 năm đã trôi qua, song tầm vóc, ý nghĩa to lớn của Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” vẫn còn nguyên giá trị, không chỉ đối với dân tộc Việt Nam mà còn đối với nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Những bài học kinh nghiệm quý báu được các thế hệ đi trước xây nên bằng tinh thần “quyết tử để tổ quốc quyết sinh”, bằng ý chí quyết chiến, quyết thắng, và niềm tin vào chân lý “không có gì quý hơn độc lập, tự do” cần được làm sáng tỏ, vận dụng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là phát huy truyền thống và quan điểm tích cực, chủ động bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước khi nước chưa nguy./.

[1] Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam: Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2013, t. VII, tr. 355

[2] Hồ Chí Minh: Biên niên sự kiện và tư liệu quân sự, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1990, tr. 203

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Cính trị quốc gia sự thật, Hà nội, 2021, tập 1, tr. 277

[4] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 1, tr. 163