THỰC TRẠNG THI HÀNH LUẬT HÒA GIẢI Ở CƠ SỞ
TRÊN ĐỊA BÀN THỊ TRẤN DIÊN KHÁNH HUYỆN DIÊN KHÁNH

ThS. Nguyễn Thị Trà My
Giảng viên Khoa Nhà nước và Pháp luật

Hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật theo quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở 2013 mà không phải hòa giải của tòa án, trọng tài, hòa giải thương mại, hòa giải lao động, hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Cơ sở được đề cập ở đây là thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố và cộng đồng dân cư khác (sau đây gọi chung là thôn, tổ dân phố).

Có thể nói công tác hoà giải ở cơ sở đã góp phần rất lớn trong việc giải quyết dứt điểm những vướng mắc của người dân ngay từ cơ sở, không làm phát sinh điểm nóng xã hội, tiết kiệm chi phí khiếu nại, khiếu kiện, giảm tải công việc đáng kể cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Thị trấn Diên Khánh là đô thị loại IV, là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa của huyện Diên Khánh tỉnh Khánh Hòa. Phía Đông giáp xã Diên An, phía Tây giáp xã Diên Lạc và Diên Sơn, phía Nam giáp xã Diên Thạnh, Diên Toàn và phía Bắc giáp xã Diên Phú và Diên Điền.

Được sự quan tâm của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương, hoạt động hòa giải ở cơ sở diễn ra trên địa bàn thị trấn Diên Khánh từng bước chuyển biến tích cực.

Trong nhiều năm qua, Uỷ ban nhân dân thị trấn Diên Khánh đã không ngừng nâng cao số lượng cũng như chất lượng các tổ hoà giải ở cơ sở. Toàn thị trấn có 15 tổ hòa giải với 75 hòa giải viên. Số lượng hoà giải viên có trình độ chuyên môn ngày càng nhiều, có phẩm chất đạo đức, uy tín, đại diện cho nhân dân, có tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình, tự nguyện tham gia làm công tác hòa giải và hoạt động ngày càng có hiệu quả. Các thành viên tổ hoà giải là tổ trưởng tổ dân phố, cán bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ.

Số vụ việc hoà giải thành ngày càng tăng, năm sau cao hơn năm trước. Nhờ vậy, tình trạng khiếu nại, khiếu kiện lên cơ quan nhà nước có thẩm quyền được hạn chế, từ đó góp phần ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Từ năm 2014 đến nay, trên địa bàn thị trấn đã hòa giải hơn 45 vụ việc liên quan đến tranh chấp nhỏ như: mâu thuẫn vợ chồng, nợ nần, ranh giới đất, ô nhiễm môi trường tại khu dân cư.... Hòa giải thành 90%.

Trong những năm qua, Uỷ ban nhân dân thị trấn đã thực hiện tốt công tác quản lý về tổ chức và hoạt động của tổ hoà giải ở cơ sở, tổ chức sơ kết, tổng kết đánh giá tình hình hoạt động của tổ hoà giải, kịp thời biểu dương khen thưởng những hoà giải viên có thành tích xuất sắc, thường xuyên cử cán bộ tiến hành kiểm tra công tác tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở nhằm kịp thời hướng dẫn, chỉ đạo những khó khăn, vướng mắc phát sinh ở cơ sở.

Ngay sau khi Luật Hòa giải ở cơ sở 2013 có hiệu lực ngày 01/01/2014, Uỷ ban nhân dân thị trấn đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện ở địa phương trên cơ sở quán triệt các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp huyện về hoạt động của tổ hoà giải và hoà giải viên. Các tổ trưởng tổ hoà giải được tổ chức tập huấn nghiệp vụ theo đề cương, tài liệu của Sở Tư pháp với các nội dung sau: Luật Hòa giải ở cơ sở, các quy định pháp luật trong lĩnh vực dân sự, đất đai, hôn nhân - gia đình, khiếu nại, tố cáo…, các kỹ năng phổ biến, giáo dục pháp luật và đặc biệt là kỹ năng hòa giải.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, thực tế cũng cho thấy, hoạt động hòa giải ở cơ sở hiện nay còn khá nhiều bất cập, khó khăn, vướng mắc. Trước hết, đó là sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các bộ phận ở tổ dân phố, chưa có sự phân công trách nhiệm rõ ràng trong việc tiến hành hòa giải. Nhiều hòa giải viên còn hạn chế về trình độ nghiệp vụ, kiến thức pháp luật và kỹ năng hoà giải. Trong quá trình hòa giải, một số hòa giải viênngại va chạm, chưa mạnh dạn, thiếu nhiệt tình nên chưa kịp thời giải quyết các vụ việc phát sinh.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hệ quả đó, trước hết là do một số hòa giải viên không hoạt động chuyên trách mà phải kiêm nhiệm nhiều việc. Công tác bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ hòa giải chưa được thực hiện thường xuyên, chuyên sâu. Kinh phí hỗ trợ cho hoạt động tổ hòa giải và hòa giải viên còn hạn chế.

Những bất cập, khó khăn, vướng mắc như trên cần phải giải quyết dứt điểm trong thời gian sớm nhất có thể để công tác hòa giải ở cơ sở phát huy tối ưu vai trò của mình với một số giải pháp sau đây:

Một là tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương đối với công tác hoà giải ở cơ sở; phân công trách nhiệm rõ ràng, tăng cường sự phối hợp của các cơ quan có liên quan.

Hai là tăng cường phổ biến sâu rộng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác hòa ở cơ sở nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức của người dân ở cơ sở về vị trí, vai trò và ý nghĩa quan trọng của công tác hòa giải cơ sở, từ đó người dân chủ động phối hợp với các tổ hòa giải ở cơ sở để giải quyết các mâu thuẫn phát sinh sớm nhất, nhanh nhất và hiệu quả nhất.

Ba là tổ chức thực hiện nghiêm túc, thường xuyên công tác bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ hòa giải cho hòa giải viên; tiếp tục rà soát, củng cố, kiện toàn, nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên.

Bốn là bố trí kinh phí hợp lý hỗ trợ cho công tác hòa giải ở cơ sở, đặc biệt là để chi trả thù lao cho hòa giải viên ở cơ sở nhằm động viên, khuyến khích để thực hiện công việc có ý nghĩa này, góp phần đảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội tại địa phương.

Năm là tiếp tục hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với hòa giải viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đồng thời kỷ luật nghiêm đối với những hành vi đi ngược lại nguyên tắc, tôn chỉ hoạt động của tổ hòa giải ở cơ sở.