Bước vào giai đoạn phát triển mới, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định rõ quan điểm phát triển kinh tế nhanh và bền vững, dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực. Định hướng đó đòi hỏi mỗi địa phương không chỉ nhận diện đúng lợi thế mà còn phải tạo được cơ chế chuyển tiềm năng kinh tế thành năng suất, sức cạnh tranh và chất lượng sống của Nhân dân. Đây chính là tinh thần được bài viết vận dụng để phân tích thực tiễn phát huy lợi thế, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế tại tỉnh Khánh Hòa^[1].

Đối với Khánh Hòa, yêu cầu này được cụ thể hóa qua Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 55/2022/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Năm 2026, Chính phủ giao Khánh Hòa mục tiêu tăng trưởng GRDP 10,08%, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc đổi mới điều hành, tháo gỡ điểm nghẽn và củng cố các động lực tăng trưởng^[2].

        Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Khánh Hòa có không gian phát triển rộng hơn, thêm điều kiện kết hợp các lợi thế về biển, cảng biển, du lịch, công nghiệp, năng lượng tái tạo, nông nghiệp đặc thù và liên kết vùng. Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được phê duyệt tháng 6/2026, tạo cơ sở tổ chức lại không gian kinh tế, kết nối các khu vực động lực trong một chỉnh thể thống nhất; hiệu quả khai thác phụ thuộc vào năng lực phối hợp và phân bổ nguồn lực giữa các địa bàn^[3].

Trên nền tảng đó, tỉnh xác định bốn động lực gồm công nghiệp, năng lượng, đô thị - xây dựng và du lịch - dịch vụ: Khu kinh tế Vân Phong là cực tăng trưởng phía bắc với lợi thế cảng biển, logistics; khu vực Nha Trang - Cam Ranh phát huy thế mạnh đô thị, dịch vụ, du lịch; khu vực phía nam mở dư địa cho năng lượng và nông nghiệp công nghệ cao, theo hướng liên kết chuỗi, hạn chế phát triển dàn trải.

Các số liệu trong 4 tháng đầu năm 2026 cho thấy nguồn lực đầu tư và thu ngân sách tiếp tục được khơi thông: tỉnh thu hút mới 14 dự án với tổng vốn đăng ký khoảng 13.661,7 tỷ đồng; thu ngân sách nhà nước ước đạt 18.241,4 tỷ đồng, bằng 48,5% dự toán và tăng 74,8% so với cùng kỳ. Đến hết 6 tháng đầu năm, GRDP tăng 9,03%, xếp thứ 14/34 tỉnh, thành phố và đứng thứ hai khu vực duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên; tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội tăng 15,4%; thu ngân sách nhà nước đạt 74,5% dự toán, tăng 82,1% so với cùng kỳ; giải ngân vốn đầu tư công đạt 41,93% kế hoạch. Những chỉ tiêu này cho thấy kết quả bước đầu trong huy động nguồn lực, tạo nền tảng để tỉnh tiếp tục phấn đấu trong những tháng cuối năm^[4].

Tuy nhiên, những kết quả bước đầu vẫn chưa phản ánh đầy đủ tiềm năng và mức độ khai thác các nguồn lực của tỉnh. Mức tăng GRDP 9,03% trong 6 tháng đầu năm đặt ra áp lực lớn đối với mục tiêu tăng trưởng từ 10 - 11% của cả năm; công nghiệp chế biến, chế tạo chưa có đột phá; giải ngân đầu tư công chưa đạt mục tiêu; một số dự án tồn đọng, vướng mắc kéo dài chưa được xử lý dứt điểm; công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư. Sau sắp xếp, sự chênh lệch về hạ tầng, chất lượng nhân lực và khả năng tiếp cận dịch vụ số giữa các địa bàn cũng đặt ra yêu cầu điều phối phát triển chặt chẽ hơn^[5]; đồng thời, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung và nguồn nhân lực công nghệ vẫn chưa đáp ứng kịp yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý, điều hành kinh tế theo tinh thần Đại hội XIV.

Quán triệt tinh thần Đại hội XIV về sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, nhìn từ thực tiễn đó, vấn đề cốt lõi đặt ra với Khánh Hòa không chỉ là huy động thêm vốn mà là làm cho đất đai, tài sản công, kết cấu hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và lợi thế tự nhiên được đưa vào sử dụng đúng mục đích, đúng thời điểm. Muốn vậy, Khánh Hòa cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý từng nguồn lực riêng lẻ sang quản trị tổng hợp, lấy hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Thứ nhất, tỉnh cần sớm triển khai đồng bộ Quy hoạch tỉnh sau điều chỉnh, bảo đảm thống nhất với quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch ngành. Nguồn lực đầu tư công nên tập trung cho các công trình có khả năng mở đường cho đầu tư xã hội, nhất là các tuyến kết nối Đông - Tây, hạ tầng Khu kinh tế Vân Phong, cảng biển, logistics, năng lượng, hạ tầng số và các công trình liên kết khu vực phía bắc với phía nam tỉnh. Mỗi dự án cần được xác định rõ thứ tự ưu tiên, tiến độ và trách nhiệm thực hiện để tránh phân tán nguồn vốn. Quy hoạch cần cụ thể hóa định hướng phát triển kinh tế biển xanh, gắn khai thác cảng biển, du lịch và năng lượng tái tạo với bảo vệ môi trường sinh thái, đúng tinh thần phát triển bền vững của Đại hội XIV.

Thứ hai, tỉnh cần tập trung xử lý những điểm nghẽn về đất đai, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và các dự án tồn đọng. Việc rà soát dự án chậm triển khai phải gắn với thời hạn khắc phục cụ thể; trường hợp nhà đầu tư không đủ năng lực cần được xử lý theo quy định để tránh lãng phí đất đai. Tài sản công sau sắp xếp bộ máy cũng cần được kiểm kê, bố trí lại hoặc khai thác đúng pháp luật, tránh để cơ sở nhà, đất dôi dư bị bỏ không trong khi nhu cầu phát triển còn lớn.

Thứ ba, thu hút đầu tư cần chuyển mạnh từ số lượng sang chất lượng. Tỉnh nên ưu tiên nhà đầu tư có năng lực tài chính, công nghệ và cam kết tiến độ; lựa chọn dự án phù hợp với sức chịu tải của hạ tầng và môi trường; đồng thời mở rộng hợp tác công - tư đối với những lĩnh vực có khả năng thu hồi vốn. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phải đi cùng cơ chế theo dõi sau cấp phép, kịp thời tháo gỡ vướng mắc nhưng không hạ thấp yêu cầu về sử dụng đất, công nghệ và trách nhiệm xã hội. Đồng thời, tỉnh cần ưu tiên các dự án ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, mô hình kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế nhanh, bền vững mà Văn kiện Đại hội XIV đã xác định.

Thứ tư, tỉnh cần đổi mới phương thức quản trị trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực, dữ liệu và năng lực thực thi; trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu phải được xác định theo tiến độ và kết quả đầu ra. Cải cách thủ tục hành chính cần hướng vào những khâu doanh nghiệp còn mất nhiều thời gian như đầu tư, đất đai, xây dựng; đồng thời công khai quá trình xử lý để hạn chế đùn đẩy và nâng cao tính dự báo của môi trường kinh doanh. Song song đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị, xây dựng chính quyền số, kinh tế số làm nền tảng nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành, đúng với yêu cầu sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực mà Đại hội XIV đặt ra.

Thứ năm, khơi thông nguồn lực phải gắn với phát triển con người và bảo đảm tính bền vững. Tỉnh cần đầu tư cho nhân lực khoa học - công nghệ, quản trị đô thị, logistics, năng lượng và du lịch chất lượng cao; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến và sử dụng dữ liệu trong điều hành. Đồng thời, các dự án phát triển phải được xem xét đầy đủ về môi trường, sinh kế, văn hóa và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, để thành quả tăng trưởng được phân bổ hài hòa giữa các vùng và các nhóm dân cư; đây cũng là điều kiện để Khánh Hòa hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Văn kiện Đại hội XIV.

Có thể khẳng định, vận dụng tinh thần Văn kiện Đại hội XIV về phát triển kinh tế vào thực tiễn Khánh Hòa trước hết là đổi mới cách nhận diện, huy động và sử dụng nguồn lực. Lợi thế chỉ trở thành động lực khi được đặt trong một quy hoạch thống nhất, được dẫn dắt bằng quản trị hiệu quả và được thể hiện bằng kết quả cụ thể. Với quyết tâm chính trị, sự đồng thuận của Nhân dân và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, Khánh Hòa có cơ sở tạo bước phát triển mới, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và đóng góp tích cực vào sự phát triển của vùng và cả nước.